Đề kiểm tra môn Ngữ văn - Bài thơ Thả diều (kèm Hướng dẫn chấm)

I

ĐỌC HIỂU

5,0

1

Thể thơ của bài thơ: Thể thơ năm chữ (ngũ ngôn).

0,5

2

Ý nghĩa của hình ảnh "cánh diều":
- Là trò chơi quen thuộc, biểu tượng gắn liền với tuổi thơ hồn nhiên, trong sáng.
- Là hình ảnh ẩn dụ mang ý nghĩa tượng trưng cho ước mơ, khát vọng bay cao, vươn tới chân trời tri thức và tương lai tốt đẹp của con người.

0,75

3

Tâm trạng và suy nghĩ của tác giả khi nhớ về tuổi thơ:
- Tâm trạng: Bồi hồi, xao xuyến, hoài niệm và tiếc nuối khi những ngày ấu thơ tươi đẹp đã trôi qua.
- Suy nghĩ: Sự chiêm nghiệm sâu sắc của người từng trải; nhận ra tuổi thơ và những ước mơ thuở bé là món quà vô giá của cuộc đời, luôn được khắc ghi sâu đậm trong tâm khảm.

0,75

4

Biện pháp tu từ và tác dụng trong hai câu thơ:
- Chỉ ra biện pháp tu từ: Nhân hoá (gọi diều tha thiết "Diều ơi!", trò chuyện và nhắn nhủ "hãy nhớ" như với con người) / Điệp từ "Diều".
- Tác dụng:
+ Làm cho hình ảnh cánh diều trở nên sống động, gần gũi, như một người bạn tri âm tri kỉ sẻ chia tâm tình.
+ Thể hiện sâu sắc khát vọng cháy bỏng, lời nhắc nhở thiết tha đối với chính mình phải luôn giữ vững và nuôi dưỡng ước mơ vươn tới đỉnh cao tri thức.
+ Tăng tính biểu cảm, tạo giọng điệu tâm tình, tha thiết cho lời thơ.
(Lưu ý: Nêu đúng BPTT được 0,25 điểm; nêu đúng và đủ tác dụng được 0,75 điểm).

1,0

5

Suy nghĩ về hai câu thơ "Tuổi thơ ấy là quà / Tặng tuổi già nghiêng ngó": Thí sinh có thể diễn đạt theo nhiều cách, cần nêu bật được các ý cơ bản sau:
- Tuổi thơ với những ký ức ngọt ngào, những mộng ước trong trẻo chính là "món quà" tinh thần thiêng liêng và vô giá.
- Khi con người về già ("tuổi già nghiêng ngó"), ký ức ấy sẽ là điểm tựa sưởi ấm tâm hồn, xoa dịu những nhọc nhằn, mệt mỏi của cuộc đời.
- Lời thơ nhắc nhở mỗi chúng ta cần biết trân trọng những tháng ngày tuổi thơ, biết sống trọn vẹn và nỗ lực cho ước mơ của mình ngay từ khi còn trẻ.
(Chấp nhận cách diễn đạt khác nếu hợp lý, thuyết phục).

1,0

6

Thông điệp chính của bài thơ:
- Hãy luôn nuôi dưỡng ước mơ, khát vọng và không ngừng nỗ lực học tập, rèn luyện để vươn tới tầm cao tri thức.
- Hãy biết nâng niu, gìn giữ những ký ức tuổi thơ trong trẻo, bởi đó là hành trang và nguồn năng lượng quý giá nâng đỡ tâm hồn con người suốt cuộc đời.
(Thí sinh có thể chọn một trong hai thông điệp hoặc kết hợp cả hai, diễn đạt thuyết phục đều cho điểm tối đa).

1,0

II

VIẾT

5,0

1

Viết đoạn văn (khoảng 150 – 200 chữ) ghi lại cảm xúc sau khi đọc bài thơ "Thả diều"

5,0

a. Bảo đảm yêu cầu về hình thức đoạn văn
Thí sinh viết đúng cấu trúc đoạn văn, có mở đoạn, thân đoạn, kết đoạn; dung lượng khoảng 150 – 200 chữ; không xuống dòng tùy tiện trong thân đoạn.

0,5

b. Xác định đúng vấn đề cần thể hiện
Bày tỏ cảm xúc, cảm nghĩ chân thành về nội dung và nghệ thuật của bài thơ “Thả diều”.

0,5

c. Triển khai nội dung cảm xúc
Thí sinh có thể trình bày cảm xúc theo nhiều hướng, nhưng cần kết hợp hài hòa giữa nội dung và nghệ thuật của bài thơ; có thể theo gợi ý sau:
- Mở đoạn: Giới thiệu ngắn gọn tác giả Vũ Đức Thắng, bài thơ “Thả diều” và ấn tượng, cảm xúc chung bao trùm (0,5 điểm).
- Thân đoạn: Trình bày mạch lạc cảm xúc về các phương diện nổi bật của bài thơ (2,0 điểm):
+ Cảm xúc rung động trước hình ảnh cánh diều gắn với tuổi thơ thanh bình, hồn nhiên và gửi gắm những ước mơ chạm tới chân trời tri thức (1,0 điểm).
+ Cảm xúc sâu lắng trước những suy tư, hoài niệm và thông điệp ý nghĩa về giá trị của ký ức tuổi thơ đối với cuộc đời mỗi con người (0,5 điểm).
+ Ấn tượng về những nét đặc sắc nghệ thuật: thể thơ 5 chữ nhịp nhàng, từ ngữ gợi cảm, giọng thơ tha thiết, biện pháp nhân hoá sinh động (0,5 điểm).
- Kết đoạn: Khái quát lại cảm xúc, ấn tượng sâu đậm về bài thơ và rút ra liên hệ bản thân / bài học nuôi dưỡng ước mơ (0,5 điểm).

3,0

d. Chính tả, ngữ pháp
Bảo đảm chuẩn chính tả, dùng từ, đặt câu, ngữ pháp tiếng Việt.

0,5

e. Sáng tạo
Có cách diễn đạt giàu hình ảnh, cảm xúc tự nhiên, sâu sắc; có liên hệ bản thân độc đáo, chân thực.

0,5

TỔNG ĐIỂM

10,0