Bộ 2 đề kiểm tra giữa kì I Ngữ văn 11 và Hướng dẫn chấm

I

ĐỌC HIỂU

6,0

1

A. Thơ bốn chữ.

0,5

2

B. Biểu cảm.

0,5

3

B. Cây cau.

0,5

4

C. Tương phản (đối lập).

0,5

5

B. Thể hiện sức sống vươn cao của cây cau đối nghịch với tuổi già xế bóng, ngày một gần cõi chết của người mẹ.

0,5

6

B. Bùi ngùi, xót xa và nghẹn ngào rơi nước mắt khi nhận ra sự hao gầy, già yếu của mẹ.

0,5

7

B. Nỗi day dứt, bất lực xót xa trước quy luật thời gian tàn nhẫn cướp đi tuổi xuân của mẹ.

0,5

8

A. Sự lạnh lẽo, hụt hẫng và nỗi buồn mênh mông, thăm thẳm trước sự im lặng của tạo hóa.

0,5

9

Tác dụng của biện pháp tu từ so sánh ("Một miếng cau khô / Khô gầy như mẹ"):
- Gợi tả hình ảnh miếng cau nhỏ bé, teo thắt, cạn kiệt nhựa sống, qua đó làm nổi bật vóc dáng gầy guộc, hao mòn, lam lũ của người mẹ sau cả một đời chắt chiu, tần tảo vì con.
- Bộc lộ trực tiếp tình yêu thương tha thiết, sự xót xa, nghẹn ngào cùng lòng biết ơn sâu nặng của người con khi nhận ra mẹ đang kiệt cùng sức lực theo năm tháng.

1,0

10

Thông điệp ý nghĩa rút ra:
Học sinh có thể trình bày thông điệp theo nhiều cách diễn đạt khác nhau, gợi ý một số định hướng sau:
- Thời gian đời người là hữu hạn, cha mẹ ngày một già đi; con cái cần biết trân trọng từng khoảnh khắc được ở bên cha mẹ.
- Lòng hiếu thảo không chỉ nằm ở lời nói mà phải bằng những hành động cụ thể: quan tâm, chăm sóc, thấu hiểu và sẻ chia những gánh nặng tuổi già cùng cha mẹ ngay khi còn có thể.
Chấp nhận cách diễn đạt khác nếu hợp lý, sâu sắc.

1,0

II

VIẾT

4,0

1

Bài văn nghị luận về ý nghĩa của sự thấu cảm và lòng hiếu thảo của con cái đối với cha mẹ trong nhịp sống hiện đại

4,0

a. Bảo đảm cấu trúc bài văn nghị luận
Có đủ Mở bài, Thân bài, Kết bài. Mở bài giới thiệu được vấn đề nghị luận; Thân bài triển khai hệ thống luận điểm rõ ràng; Kết bài khẳng định và liên hệ bản thân.

0,25

b. Xác định đúng vấn đề nghị luận
Ý nghĩa của sự thấu cảm và lòng hiếu thảo của con cái đối với cha mẹ trong nhịp sống đương đại.

0,5

c. Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm
Thí sinh có thể vận dụng linh hoạt các thao tác lập luận, kết hợp lý lẽ sắc bén và dẫn chứng cụ thể từ đời sống. Gợi ý hướng triển khai:

* Giải thích vấn đề
- Thấu cảm: khả năng hiểu được tâm tư, nỗi niềm, sự hy sinh và những vất vả thầm lặng của cha mẹ.
- Lòng hiếu thảo: tình cảm kính trọng, biết ơn và ý thức phụng dưỡng, chăm sóc, yêu thương đấng sinh thành.
$\rightarrow$ Đây là những phẩm chất đạo đức cốt lõi, là nền tảng văn hóa gia đình vững bền.

0,5

* Phân tích, bàn luận về ý nghĩa
- Đối với cha mẹ: Sự quan tâm, thấu cảm của con cái là món quà tinh thần quý giá nhất, xoa dịu nỗi cô đơn tuổi già, mang lại niềm vui và sự an yên trong tâm hồn.
- Đối với con cái: Giúp hoàn thiện nhân cách, nuôi dưỡng tâm hồn vị tha, biết sống trách nhiệm, tránh được sự ân hận muộn màng khi cha mẹ không còn.
- Đối với xã hội: Xây dựng gia đình êm ấm, hạn chế sự rạn nứt thế hệ trong thời đại số, góp phần gìn giữ và phát huy truyền thống đạo lý "Uống nước nhớ nguồn".

1,25

* Mở rộng, phản biện và bài học hành động
- Phê phán lối sống vô cảm, coi trọng lợi ích vật chất hay thế giới ảo mà lãng quên cha mẹ già; lối đối xử bất hiếu, phó mặc trách nhiệm nuôi dưỡng.
- Bài học hành động: Biết lắng nghe cha mẹ nhiều hơn, dành thời gian sum họp, thể hiện tình yêu bằng những cử chỉ chăm sóc đời thường, nỗ lực hoàn thiện bản thân để cha mẹ an lòng.

1,0

d. Chính tả, ngữ pháp
Bảo đảm chuẩn chính tả, ngữ pháp tiếng Việt.

0,25

e. Sáng tạo
Có cách diễn đạt sáng tạo, cảm xúc chân thành, có suy nghĩ sâu sắc và góc nhìn riêng giàu sức thuyết phục.

0,25

TỔNG ĐIỂM

10,0

I

ĐỌC HIỂU

6,0

1

D. Thơ tự do.

0,5

2

A. Hạt lúa cõng hai mùa mưa nắng.

0,5

3

B. Cho dòng sông, cho ngọn gió.

0,5

4

A. Nhân hóa (hạt lúa biết "cõng").

0,5

5

B. Sự hy sinh vô bờ bến và những đóng góp xương máu của các thế hệ để xây dựng, gìn giữ mảnh đất quê hương.

0,5

6

B. Tấm lòng thủy chung, sắt son và nỗi nhớ thương da diết hướng về cội nguồn quê hương dù đi đến muôn nơi.

0,5

7

B. Nơi chốn khởi đầu của sự sống, cội nguồn máu thịt thiêng liêng gắn bó với mỗi đời người.

0,5

8

C. Thiết tha, trầm lắng, trang trọng và giàu cảm xúc ân nghĩa.

0,5

9

Ý nghĩa mối quan hệ đối ứng giữa "Đất cho" và "Đất nhận":
- "Đất cho": Thiên nhiên, quê hương bao dung, hào phóng ban tặng cho con người những nguồn sống dịu mát, nuôi dưỡng thể xác lẫn tâm hồn tuổi thơ ("dòng sông mát ngọt", "ngọn gió nồm nam").
- "Đất nhận": Đất âm thầm tiếp nhận những giọt mồ hôi nhọc nhằn của người lao động và cả máu xương của bao người ngã xuống để bảo vệ sự bình yên cho quê mẹ.
$\rightarrow$ Thể hiện sự gắn bó máu thịt, nghĩa tình sâu nặng và đạo lý ân tình bền chặt giữa con người với quê hương đất nước.

1,0

10

Ý nghĩa của việc lưu giữ ký ức quê hương đối với sự trưởng thành của mỗi con người:
Thí sinh tự do bày tỏ quan điểm cá nhân, bảo đảm tính thuyết phục, gợi ý:
- Ký ức quê hương là điểm tựa tinh thần vững chãi giúp con người không bị chao đảo, mất phương hướng trước những cám dỗ, phong ba của cuộc đời.
- Nuôi dưỡng tâm hồn trong sáng, lòng trắc ẩn, lòng tự hào dân tộc và định hình bản sắc, cốt cách văn hóa của mỗi cá nhân khi bước ra thế giới rộng lớn.
Chấp nhận cách diễn đạt khác nếu hợp lý, thuyết phục.

1,0

II

VIẾT

4,0

1

Bài văn nghị luận về ý thức gìn giữ mối liên hệ gắn bó với cội nguồn quê hương của thế hệ trẻ trong thời đại toàn cầu hóa

4,0

a. Bảo đảm cấu trúc bài văn nghị luận
Có đủ 3 phần Mở bài, Thân bài, Kết bài; triển khai mạch lạc, chuyển ý khéo léo, tự nhiên.

0,25

b. Xác định đúng vấn đề nghị luận
Ý thức gìn giữ mối liên hệ gắn bó với cội nguồn quê hương của thế hệ trẻ trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay.

0,5

c. Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm
Thí sinh vận dụng tốt các thao tác lập luận, kết hợp lý lẽ sắc bén và dẫn chứng thời sự, thực tế. Có thể triển khai theo hướng sau:

* Giải thích vấn đề
- Cội nguồn quê hương: nơi chôn rau cắt rốn, cội rễ gia đình, dòng họ, văn hóa và truyền thống của dân tộc.
- Toàn cầu hóa: xu thế mở cửa, hội nhập quốc tế sâu rộng về mọi mặt đời sống.
$\rightarrow$ Giữ mối liên hệ với quê hương là ý thức giữ gìn căn cước văn hóa, lòng biết ơn và trách nhiệm cống hiến cho quê cha đất tổ.

0,5

* Bàn luận, phân tích tầm quan trọng của vấn đề
- Giúp người trẻ không bị hòa tan, đánh mất bản sắc cá nhân giữa "biển lớn" văn hóa toàn cầu; cội nguồn là neo đậu tâm hồn giúp con người tự tin khẳng định vị thế.
- Tạo động lực để người trẻ học tập, tích lũy tri thức và tinh hoa quốc tế nhằm quay trở về đóng góp, dựng xây quê hương ngày một giàu đẹp.
- Gắn kết các thế hệ, bảo tồn những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp trước nguy cơ mai một trong thời đại số.

1,25

* Mở rộng, phản biện và bài học hành động
- Phê phán lối sống vọng ngoại cực đoan, sính ngoại mà quay lưng, chê bai nguồn cội, quê hương nghèo khó; lối sống ích kỷ, chối bỏ trách nhiệm với quê nhà.
- Bài học hành động: Luôn tự hào và quảng bá vẻ đẹp quê hương với bạn bè quốc tế; chủ động tìm hiểu lịch sử, phong tục tập quán; tích cực tham gia các dự án phát triển cộng đồng tại quê hương.

1,0

d. Chính tả, ngữ pháp
Bảo đảm chuẩn chính tả, ngữ pháp tiếng Việt, dùng từ chuẩn xác, phong phú.

0,25

e. Sáng tạo
Văn phong sâu sắc, giàu hình ảnh, lập luận có góc nhìn mới mẻ và thuyết phục cao.

0,25

TỔNG ĐIỂM

10,0

I

ĐỌC HIỂU

6,0

1

B. Thơ năm chữ.

0,5

2

A. Biểu cảm.

0,5

3

B. Dựa trên điệp khúc câu hỏi tu từ "Em không nghe...", kết nối và mở rộng dần các bình diện âm thanh từ ngoại cảnh vào cõi lòng sâu kín.

0,5

4

B. Tượng trưng cho tâm hồn ngây thơ, mong manh, cô đơn và ngơ ngác kiếm tìm sự sống, đồng điệu giữa trần gian xao xác biến thiên.

0,5

5

A. Điệp ngữ kết hợp câu hỏi tu từ.

0,5

6

B. Nỗi sầu chia ly muôn thuở thời loạn lạc, niềm thương nhớ rạo rực mà xót xa của người vợ ngóng trông chồng nơi chiến trận.

0,5

7

B. Sử dụng động từ "kêu" để nhân hóa chiếc lá, biến âm thanh rơi rụng tự nhiên thành tiếng thở than, rung động của sự sống mùa thu.

0,5

8

C. Bâng khuâng, man mác, trầm buồn và xao xuyến một nỗi sầu thu tinh tế, kín đáo.

0,5

9

Phân tích nét đặc sắc của sự chuyển đổi cảm giác ("nghe mùa thu / Dưới trăng mờ thổn thức"):
- Thi sĩ không chỉ ngắm nhìn mùa thu bằng thị giác ("trăng mờ") mà cảm nhận bằng thính giác và tâm linh ("nghe", "thổn thức").
- Từ "thổn thức" (vốn chỉ trạng thái cảm xúc nén nghẹn của con người) được chuyển đổi để cảm nhận bước chuyển và linh hồn của mùa thu.
$\rightarrow$ Khiến bức tranh thiên nhiên mùa thu trở nên có hồn, sống động, mang nỗi niềm trầm tư, nghẹn ngào, da diết; thể hiện tâm hồn vô cùng nhạy cảm, tinh tế của thi sĩ lãng mạn.

1,0

10

Bài học về thái độ sống của con người hiện đại trước tự nhiên:
Thí sinh tự do rút ra bài học nhân sinh sâu sắc, gợi ý các hướng sau:
- Cần biết chậm lại giữa nhịp sống hối hả để mở rộng mọi giác quan, cảm nhận và lắng nghe những thanh âm tinh tế, vẻ đẹp mộc mạc của thiên nhiên quanh mình.
- Trân trọng và sống hòa hợp, gắn bó với tự nhiên để tâm hồn được thanh lọc, tìm thấy sự an yên và chiều sâu cảm xúc.
Chấp nhận các cách diễn đạt khác nếu hợp lý, thuyết phục.

1,0

II

VIẾT

4,0

1

Bài văn nghị luận về ý nghĩa của việc nuôi dưỡng tâm hồn nhạy cảm và biết lắng nghe cuộc sống đối với người trẻ hiện nay

4,0

a. Bảo đảm cấu trúc bài văn nghị luận
Có đủ Mở bài, Thân bài, Kết bài; bố cục logic, lập luận chặt chẽ, diễn đạt lưu loát.

0,25

b. Xác định đúng vấn đề nghị luận
Ý nghĩa của việc nuôi dưỡng tâm hồn nhạy cảm và biết lắng nghe cuộc sống đối với thế hệ trẻ.

0,5

c. Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm
Thí sinh có thể vận dụng linh hoạt các thao tác lập luận, kết hợp lý lẽ xác đáng và dẫn chứng sinh động từ đời sống. Gợi ý hướng đi:

* Giải thích vấn đề
- Tâm hồn nhạy cảm: khả năng cảm thụ sâu sắc những rung động vi tế của cuộc sống, dễ rung cảm trước cái đẹp và thấu cảm trước nỗi đau của con người.
- Biết lắng nghe: thái độ đón nhận thế giới với sự kiên nhẫn, chân thành, không định kiến.
$\rightarrow$ Đây là những phẩm chất làm nên vẻ đẹp chiều sâu của nhân cách, giúp người trẻ sống trọn vẹn và ý nghĩa.

0,5

* Phân tích, bàn luận về ý nghĩa
- Đối với bản thân: Giúp thanh lọc tâm hồn, giải tỏa những áp lực tinh thần; kích thích trí tưởng tượng và sự sáng tạo; giúp người trẻ khám phá chính mình và không bị trơ lì cảm xúc trước nhịp sống công nghiệp hóa.
- Đối với mối quan hệ xã hội: Lắng nghe và thấu cảm là nhịp cầu gắn kết con người, giảm thiểu xung đột, giúp xây dựng những mối quan hệ bền vững, giàu lòng nhân ái.
- Giúp con người sống hài hòa với môi trường, biết trân trọng và bảo vệ thiên nhiên, hướng tới lối sống xanh và bền vững.

1,25

* Mở rộng, phản biện và bài học hành động
- Phê phán lối sống thờ ơ, vô cảm, thực dụng; mải mê đắm chìm trong thế giới ảo mà quên đi sự kết nối chân thật với đời sống thực tế.
- Nhắc nhở: Nhạy cảm không đồng nghĩa với yếu đuối, bi lụy, trốn tránh thực tại; cần sự nhạy cảm tỉnh táo, đi liền với bản lĩnh sống vững vàng.
- Bài học hành động: Tự tạo cho mình những "khoảng lặng", tập thói quen đọc sách, hòa mình vào thiên nhiên, chủ động lắng nghe chia sẻ của những người xung quanh.

1,0

d. Chính tả, ngữ pháp
Bảo đảm chuẩn chính tả, dùng từ đúng ngữ cảnh, ngữ pháp câu chuẩn xác.

0,25

e. Sáng tạo
Có góc nhìn độc đáo, cảm xúc chân thực, hành văn giàu hình ảnh và sức thuyết phục cao.

0,25

TỔNG ĐIỂM

10,0

I

ĐỌC HIỂU

6,0

1

C. Thơ bảy chữ.

0,5

2

B. Nắng hàng cau nắng mới lên.

0,5

3

B. Đi từ cảnh thực thôn Vĩ buổi sớm mai tươi sáng $\rightarrow$ cảnh sông nước đêm trăng huyền ảo, chia lìa $\rightarrow$ cõi mộng ảo mờ sương với niềm hoài nghi, u uất.

0,5

4

B. Tượng trưng cho cõi mộng trong trẻo, niềm khao khát giao cảm cứu rỗi linh hồn và nỗi âu lo phấp phỏng về sự ngắn ngủi, trôi chảy của kiếp người.

0,5

5

A. Nghệ thuật tiểu đối kết hợp điệp từ gợi sự chia lìa, nghịch quy luật tự nhiên.

0,5

6

B. Vẻ đẹp mỡ màng, mượt mà, non tơ, ngời sáng sắc xuân dưới ánh nắng sớm.

0,5

7

B. Nỗi niềm băn khoăn, mơ hồ, hoài nghi xót xa nhưng ẩn chứa khát khao da diết về tình người, tình đời sâu sắc.

0,5

8

C. Tiếng thơ luôn giằng xé giữa nỗi đau đớn, cô đơn tuyệt vọng về số phận với tình yêu cuộc sống trần thế đến đắm say, khắc khoải.

0,5

9

Phân tích nghịch lý và tâm trạng chia ly qua hai câu thơ:
- Nghịch lý tự nhiên: Thông thường gió thổi thì mây bay cùng hướng, nhưng ở đây "gió theo lối gió, mây đường mây" $\rightarrow$ sự chia cắt, phân ly đôi ngả, ngược quy luật tự nhiên.
- Nghệ thuật nhân hóa: "dòng nước buồn thiu", "hoa bắp lay" $\rightarrow$ cảnh vật nhuốm màu ảm đạm, bất động, cô đơn.
$\rightarrow$ Hai câu thơ bộc lộ tâm trạng mặc cảm chia lìa, nỗi cô đơn, linh cảm đau xót về sự cách trở và dự cảm về cuộc đời ngắn ngủi, bế tắc của thi nhân.

1,0

10

Ý nghĩa thông điệp sống: Trân trọng và mở lòng gắn kết với cuộc sống khi còn có thể:
Thí sinh trình bày suy nghĩ rõ ràng, mạch lạc, có thể theo các định hướng sau:
- Cuộc đời của mỗi người là hữu hạn, thời gian trôi qua không thể lấy lại; nếu không kịp thời mở lòng đón nhận và sẻ chia yêu thương thì sẽ để lại những ân hận muộn màng.
- Sự chủ động kết nối giúp xua tan cô đơn, thắp sáng niềm tin yêu và làm giàu có thêm giá trị tinh thần cho chính bản thân cũng như những người quanh mình.
Chấp nhận cách diễn đạt khác nếu hợp lý, thuyết phục.

1,0

II

VIẾT

4,0

1

Bài văn nghị luận về ý nghĩa của khát vọng sống và niềm tin yêu cuộc đời khi phải đối mặt với nghịch cảnh

4,0

a. Bảo đảm cấu trúc bài văn nghị luận
Có đủ 3 phần Mở bài, Thân bài, Kết bài; triển khai mạch lạc, phân tích và chứng minh thuyết phục.

0,25

b. Xác định đúng vấn đề nghị luận
Ý nghĩa của khát vọng sống và niềm tin yêu cuộc đời của con người khi phải đối mặt với nghịch cảnh, giông bão.

0,5

c. Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm
Vận dụng nhuần nhuyễn các thao tác lập luận; kết hợp hài hòa giữa lí lẽ và dẫn chứng thực tế. Gợi ý hướng triển khai:

* Giải thích vấn đề
- Nghịch cảnh: những khó khăn, trở ngại, bất hạnh, khổ đau bất ngờ ập đến trong cuộc sống.
- Khát vọng sống và niềm tin yêu cuộc đời: ý chí vươn lên, tinh thần lạc quan, tình yêu tha thiết với từng khoảnh khắc hiện hữu.
$\rightarrow$ Đó là ngọn đèn soi sáng dẫn lối, là nguồn sức mạnh nội sinh vô giá giúp con người chiến thắng số phận.

0,5

* Phân tích, bàn luận về ý nghĩa
- Giúp con người tôi luyện bản lĩnh, nghị lực phi thường để vượt qua đau đớn, bi kịch, biến thách thức thành cơ hội trưởng thành.
- Giữ cho tâm hồn không bị tha hóa, hoen rỉ bởi thù hằn hay tuyệt vọng; tìm thấy vẻ đẹp và giá trị ngay trong những điều bình dị nhất.
- Truyền cảm hứng sống tích cực, lan tỏa năng lượng mạnh mẽ và niềm tin vào tương lai tươi sáng cho cộng đồng, xã hội (dẫn chứng những tấm gương vượt lên nghịch cảnh như thầy giáo Nguyễn Ngọc Ký, Stephen Hawking, Nick Vujicic...).

1,25

* Mở rộng, phản biện và bài học hành động
- Phê phán thái độ buông xuôi, yếu hèn, dễ gục ngã hoặc than vãn, oán trách số phận khi mới gặp chút chông gai thử thách.
- Cần tỉnh táo nhận thức: Lạc quan, tin yêu không phải là ảo tưởng, trốn tránh hiện thực mà là đối diện với nghịch cảnh bằng thái độ can đảm và hành động thực tế.
- Bài học hành động: Rèn luyện cho mình tâm thế vững vàng trước biến cố, biết trân trọng cuộc sống mỗi ngày, luôn tìm kiếm giải pháp thay vì chìm trong bi quan.

1,0

d. Chính tả, ngữ pháp
Bảo đảm chuẩn chính tả, dùng từ chính xác, câu văn trong sáng, giàu nhạc tính.

0,25

e. Sáng tạo
Có cách tiếp cận mới mẻ, lập luận giàu chất triết lý và sức thuyết phục, cảm xúc chân thành, sâu lắng.

0,25

TỔNG ĐIỂM

10,0