Đề thi tuyển sinh lớp 10 THPT môn Ngữ văn - TP. Hồ Chí Minh

PHẦN 1. (5,0 điểm)

I. ĐỌC HIỂU (3,0 điểm)

Đọc đoạn trích sau:

Bà nội tôi lưng còng, đôi mắt mờ đục như phủ một lớp sương mỏng của thời gian. Mỗi chiều, bà thường ngồi ở bậc thềm nhìn ra ngõ, nơi bóng cây hoàng lan xoè bóng mát rượi. Tôi lớn lên giữa nhịp sống hối hả của thành phố, đi học về là vùi đầu vào màn hình điện thoại hoặc những bài tập chất chồng. Nhiều hôm, tôi đi qua bậc thềm chỉ buông một câu chào vội vã: "Nội, con mới về!" rồi biến nhanh vào phòng, bỏ lại sau lưng tiếng thở dài trầm nhẹ và ánh mắt trông ngóng lặng thầm của bà.

Cho đến một buổi chiều mưa lớn, khu phố đột ngột mất điện. Không gian tối sầm, chiếc điện thoại hết pin câm bặt. Bực dọc bước ra phòng khách, tôi thấy nội đang lụi cụi thắp cây nến nhỏ đặt trên chiếc đĩa sành. Ngọn lửa vàng lay lắt soi rõ những vết đồi mồi trên mu bàn tay gầy guộc.

– Lại đây với nội, con! Mưa thế này mát trời, ngồi đây nội kể chuyện ngày xưa...

Tôi ngập ngừng ngồi xuống bên nội. Bàn tay thô ráp của bà khẽ chạm vào vai tôi, ấm áp lạ lùng. Trong bóng tối dìu dịu của ánh nến và tiếng mưa rào ngoài hiên, nội bắt đầu kể về những ngày gian khó, về thời nội gánh từng gánh gánh gồng qua những mùa lũ để nuôi cha tôi ăn học. Giọng nội chầm chậm, khi trầm khi bổng, tựa như một dòng suối mát lành chảy qua tâm hồn vốn đang khô cằn và vội vã của tôi. Bất giác, tôi nhận ra bấy lâu nay mình đã vô tâm đến nhường nào. Tôi đã mải miết đi tìm những điều lớn lao ở thế giới ảo xa xôi mà quên mất rằng, ngay dưới mái nhà này, có một miền yêu thương bao la luôn kiên nhẫn đợi chờ tôi dừng lại để lắng nghe.

(Trích Ánh nến bên thềm mưa, Nguyễn Thị Ánh Nguyệt, NXB Trẻ, 2024)

Thực hiện các yêu cầu sau:

Câu 1 (0,5 điểm). Xác định ngôi kể của người kể chuyện trong đoạn trích trên.

Câu 2 (0,5 điểm). Trong đoạn trích, sự việc bất ngờ nào đã khiến nhân vật "tôi" rời khỏi căn phòng và bước ra trò chuyện cùng bà nội?

Câu 3 (1,0 điểm). Nêu tác dụng của biện pháp tu từ so sánh được sử dụng trong câu văn sau: "Giọng nội chầm chậm, khi trầm khi bổng, tựa như một dòng suối mát lành chảy qua tâm hồn vốn đang khô cằn và vội vã của tôi."

Câu 4 (1,0 điểm). Lời nhận ra của nhân vật "tôi" ở cuối đoạn trích: "Tôi đã mải miết đi tìm những điều lớn lao ở thế giới ảo xa xôi mà quên mất rằng, ngay dưới mái nhà này, có một miền yêu thương bao la luôn kiên nhẫn đợi chờ tôi dừng lại để lắng nghe" gợi cho em suy nghĩ gì về thái độ sống của người trẻ đối với gia đình?

II. VIẾT (2,0 điểm)

Từ nội dung văn bản ở phần Đọc hiểu, em hãy viết một đoạn văn (khoảng 200 chữ) chia sẻ suy nghĩ về ý nghĩa của việc biết dừng lại để lắng nghe những người thân yêu trong gia đình.

PHẦN 2. (5,0 điểm)

I. ĐỌC HIỂU (1,0 điểm)

Đọc đoạn trích sau:

Trong thời đại chuyển đổi số, khoảng cách giữa các thế hệ dường như không còn được đo bằng năm tháng mà được đo bằng thói quen công nghệ và nhịp sống. Người trẻ sinh ra trong thời đại số (Gen Z, Gen Alpha) dễ dàng kết nối với cả thế giới qua màn hình chỉ bằng một cú chạm, nhưng lại thường gặp khó khăn khi trò chuyện cùng ông bà, cha mẹ bên mâm cơm gia đình. Ngược lại, người lớn tuổi đôi khi cảm thấy bị bỏ lại phía sau trước làn sóng thay đổi quá nhanh của công nghệ, dẫn đến sự lạc lõng ngay trong chính tổ ấm của mình.

Tuy nhiên, sự khác biệt thế hệ không phải là rào cản bất khả kháng, mà là cơ hội để bồi đắp sự thấu cảm. Để xoá nhoà khoảng cách ấy, chiếc chìa khoá vạn năng không nằm ở công nghệ tối tân, mà nằm ở sự lắng nghe chân thành và lòng kiên nhẫn. Một người trẻ sẵn sàng kiên nhẫn hướng dẫn ông bà gọi cuộc gọi video, một người cha sẵn lòng tìm hiểu sở thích âm nhạc hay xu hướng của con mình... đó chính là lúc những nhịp cầu đối thoại được bắc qua bờ ngăn cách. Khi chúng ta chủ động bước về phía nhau, công nghệ sẽ trở về đúng vị trí là công cụ phục vụ, còn tình cảm và sự gắn kết con người mới là giá trị cốt lõi bền vững nhất.

(Theo Báo Tuổi Trẻ Online, chuyên mục Nhịp sống trẻ, ngày 12/01/2025)

Thực hiện các yêu cầu sau:

Câu 1 (0,5 điểm). Theo đoạn trích, khoảng cách giữa các thế hệ trong thời đại số hiện nay được đo bằng những yếu tố nào?

Câu 2 (0,5 điểm). Chỉ ra hai hành động được tác giả nêu trong văn bản thể hiện việc "chủ động bước về phía nhau" giữa các thế hệ.

II. VIẾT (4,0 điểm)

Từ vấn đề được gợi mở ở phần Đọc hiểu văn bản thông tin trên, kết hợp với những trải nghiệm của bản thân, em hãy viết một bài văn nghị luận xã hội (khoảng 500 chữ) bàn về vấn đề: Tuổi trẻ và trách nhiệm xây dựng những nhịp cầu thấu cảm giữa các thế hệ.

--------- HẾT ---------

Thí sinh không được sử dụng tài liệu. Cán bộ coi thi không giải thích gì thêm.

Họ và tên thí sinh: ................................................................ Số báo danh: ........................