Đề kiểm tra định kỳ Ngữ văn 9 - Khuyên con học (Nguyễn Khuyến)

Đáp án

A

A

B

C

D

I

ĐỌC HIỂU

5,0

1 đến 5

5 câu trắc nghiệm (mỗi câu đúng 0,5 điểm).

2,5

6

Phân tích tác dụng của biện pháp tu từ so sánh trong hai câu thực:

1,0

- Chỉ ra biện pháp tu từ so sánh: so sánh "Cái bút, cái nghiên" là "của quý"; "Câu kinh, câu sử" ví như "mùi ngon" (thông qua từ so sánh ngầm/ngang bằng: là, ấy).

0,5

- Tác dụng:
+ Làm cho cách diễn đạt thêm sinh động, gợi hình, gợi cảm, giàu sức biểu cảm.
+ Khẳng định thái độ nâng niu, trân trọng đối với dụng cụ học tập và làm nổi bật niềm say mê, sự bổ ích, vị ngọt ngào và giá trị tinh thần to lớn của sách vở, tri thức.
+ Thể hiện lời răn dạy ân cần, tha thiết của người cha nhằm khơi dậy hứng thú và ý thức học tập cho con.

0,5

7

Suy nghĩ về ý nghĩa của việc học tập đối với mỗi con người:
Gợi ý: Thí sinh có thể diễn đạt theo nhiều cách, đảm bảo dung lượng (5 - 7 dòng) và làm nổi bật các ý cơ bản sau:

1,5

- Học tập giúp mở rộng hiểu biết, tích lũy tri thức, rèn luyện kỹ năng và hoàn thiện nhân cách, đạo đức.

0,5

- Học tập là chìa khóa mở ra tương lai, giúp con người tự chủ cuộc sống, tạo dựng sự nghiệp và vượt qua những khó khăn, thử thách.

0,5

- Học tập không chỉ nâng cao giá trị bản thân, làm tròn bổn phận với cha mẹ, mà còn đóng góp tích cực vào sự phát triển và phồn vinh của xã hội.

0,5

II

VIẾT

5,0

1

Phân tích bài thơ "Khuyên con học" của Nguyễn Khuyến

5,0

a. Bảo đảm cấu trúc bài văn nghị luận
Có đủ Mở bài (giới thiệu tác giả Nguyễn Khuyến, bài thơ Khuyên con học và vấn đề nghị luận), Thân bài (triển khai các luận điểm phân tích), Kết bài (khái quát giá trị tác phẩm và liên hệ bản thân).

0,5

b. Xác định đúng vấn đề nghị luận
Tấm lòng yêu thương, lời răn dạy thấm thía của người cha về tầm quan trọng của việc học cùng những nét đặc sắc nghệ thuật của bài thơ Đường luật Khuyên con học.

0,5

c. Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm
Học sinh có thể triển khai bài làm theo nhiều cách, kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ và dẫn chứng; sau đây là định hướng cơ bản:

3,0

* Luận điểm 1: Hai câu đề - Lời nhắc nhở về môi trường sống và tầm quan trọng của việc học
- Vận dụng sáng tạo câu tục ngữ quen thuộc "Gần mực thì đen, gần son thì đỏ" để cảnh báo con về ảnh hưởng của hoàn cảnh sống đối với nhân cách con người.
- Lời khuyên tha thiết, ân cần mang giọng điệu tâm tình của người cha: "Học lấy cho hay, con hỡi con!" giục giã con phải nỗ lực học hỏi, mở mang trí tuệ để trở thành người có ích.

0,75

* Luận điểm 2: Hai câu thực - Thái độ trân trọng đối với dụng cụ học tập và tri thức
- Coi "Cái bút, cái nghiên" là của quý, nâng niu phương tiện học hành của người trí thức.
- Xem "Câu kinh, câu sử" như "mùi ngon" – cách so sánh, ẩn dụ độc đáo, chuyển đổi cảm giác nhằm khẳng định vẻ đẹp hấp dẫn, niềm say mê và giá trị tinh thần to lớn của kiến thức sách vở.

0,5

* Luận điểm 3: Hai câu luận - Khẳng định giá trị trường tồn, bất biến của tri thức
- Phép đối tài hoa giữa "vàng" (của cải vật chất) và "chữ" (học vấn, tri thức).
- Vàng bạc dù tích trữ bao nhiêu cũng có ngày hao hụt, còn tri thức đã thu nạp thì trở thành tài sản vô giá của bản thân, có thể nuôi sống con người và mãi mãi không vơi cạn.

0,75

* Luận điểm 4: Hai câu kết - Niềm kỳ vọng và lời gửi gắm sâu nặng của người cha
- Mong muốn con "nên đấng cả" – thành tài, đỗ đạt, có danh vị và chỗ đứng xứng đáng trong xã hội.
- Nhấn mạnh chữ hiếu: sự nỗ lực thành đạt của con chính là cách đền đáp công ơn sinh thành, dưỡng dục lớn lao của cha mẹ ("Bõ công cha mẹ mới là khôn").

0,5

* Đánh giá đặc sắc nghệ thuật
- Thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật bằng chữ Nôm điêu luyện, niêm luật chặt chẽ, phép đối chỉnh tề.
- Vận dụng chất liệu văn học dân gian (tục ngữ) nhuần nhuyễn, ngôn ngữ giản dị, mộc mạc, gần gũi với đời sống nhưng mang hàm ý triết lý sâu sắc.
- Giọng thơ chân tình, ấm áp tình phụ tử.

0,5

d. Chính tả, ngữ pháp
Bảo đảm chuẩn chính tả, dùng từ, đặt câu, ngữ pháp tiếng Việt.

0,25

e. Sáng tạo
Thể hiện suy nghĩ sâu sắc, cảm nhận tinh tế, có giọng điệu riêng, kết hợp liên hệ thực tế về ý thức học tập của thế hệ trẻ hiện nay.

0,25

TỔNG ĐIỂM

10,0