Đề thi giữa học kỳ I môn Ngữ văn 11 - THPT Nguyễn Thiện Thuật

PHẦN I. ĐỌC HIỂU (6,0 điểm)

Đọc văn bản sau:

Hắn tưởng hắn chỉ nhọc thôi. Nhưng đi qua một tiệm ăn, nghe tiếng mỡ reo trong chảo và ngửi mùi xào nấu đưa ra, hắn mới biết rằng hắn lại đói nữa. Chính vì đói cho nên mới nhọc đến thế, mà đói cũng phải; tối hôm qua nhịn; sáng nay, chỉ ăn có mỗi một dánh khoai lang bằng ngón chân cái rồi đi ngay; chưa cơm nước gì... "Làm một bát phở chăng?" bụng hắn nghĩ thế, nhưng chân hắn cứ đi. Đi quá tiệm ăn mấy bước, hắn nuốt nước dãi kêu đánh ực. Hắn cố xua hình ảnh một bát phở bốc khói ra khỏi trí. Bởi vì phở thì ngon thật. Nhưng mà đắt. Mà lại lõng bõng nhiều nước quá. Tiếng rằng một bát, nhưng nếu chỉ kể nguyên bánh và thịt, khó mà được năm miếng thỏa. Đúng hai hào một bát. Biết ăn mấy bát? Nhiều: không đào đâu ra tiền được; ít, dở miệng, càng thêm khổ; mà lát nữa ra đến ngoài kia, tiểu tiện đánh tòe một cái, lại đâu vào đấy: bụng đói hoàn đói... Thà làm mấy hào cơm cho chắc dạ...

Hắn vừa đi vừa suy tính thế, mặt cúi gằm xuống đất, gần như chẳng nhìn thấy gì, bởi cái lối đi đã thuộc quá, có nhắm mắt mà đi cũng không sợ lạc. Đến hàng cơm mọi khi, hắn cứ thế rẽ vào, rồi mới ngẩng mặt lên. Vừa ngẩng mặt lên, hắn tức thì tưng hửng. Đôi lông mày sâu róm của hắn nhấc cao đến lưng chừng trán. Đôi mắt hắn ranh to. Mũi hắn hếch lên như mũi một con dê con nghe dê mẹ gọi: hắn có vẻ vừa bỡ ngỡ, vừa cáu kỉnh. Bởi vì vừa rồi khi mới gần tới đây, hắn đã dọn mồm sẵn để ăn cơm. Thế mà người ta lại không còn bán cơm ở nơi này nữa. Hắn nhìn căn nhà hai tầng quét vôi vàng, bên phải. Hắn nhìn căn nhà hai tầng có cái gác như một cái chuồng chim, bên trái. Hắn nhìn cây bàng to trước cửa... Đúng là cái nhà này, không sai được. Nhưng cái chõng hàng cơm, với những cái chậu sành đựng đồ ăn, với đàn ruồi nhặng mọi khi, thì không còn thấy. Cửa lùa ở hai bên thì thấy đóng, chỉ thấy để một lối ra vào ở giữa mà thôi. Trước cửa, treo một bức mành mành, như kiểu những nhà để ở, không buôn bán.

Cái hàng cơm đã dọn đi nơi khác hoặc không bán nữa, có thế thôi. Thật giản dị như một bài tính đố trẻ con. Nhưng hắn bực mình nên cứ băn khoăn hỏi mãi: "Thế thì cái cóc gì? Thế là cái cóc gì?". Hắn lẩm bẩm thành lời, rồi hắn lại toan xộc vào nhà, để hỏi người trong nhà nữa. Làm in như một người đi đòi nợ thấy con nợ của mình chuồn mất. Nhưng mới bước vào khỏi bức mành mành, hắn chợt trông thấy cái bảng treo ngang. Ấy là một cái biển nhỏ, màu đỏ thẫm, chữ đen, như cố giấu mình đi. Hắn phải dụi mắt mấy lượt cho khỏi quáng mắt, mới đọc nổi ba dòng chữ viết khắc chìm xuống gỗ: "Thầy bói Cư, trước ở Hà Nội nay dọn về đây; tiền vận, hậu vận nói mười lời không sai một". A! Thầy bói. Cái giống này không làm cho no bụng. Hắn lui ra, nhưng cũng chưa đi vội. Có lẽ cũng chỉ vì hắn nhọc, mà trời thì nóng; hắn không biết có một hàng cơm nào gần đấy cả. Hắn nhăn nhó, đứng tần ngần một lát. Đi đâu mà ăn bây giờ? Mấy dòng chữ trên cái biển của anh thầy bói lại lần lượt hiện trong óc hắn. Hắn tặc lưỡi, và tự bảo: "Mẹ nó! Hay là mình hỏi xem có rẻ xem một quẻ". Tuy thế, hắn vẫn còn do dự. Bởi vì cái sự rẻ chắc là ít có. Tay này đã ở trên Hà Nội, tất phải khá lắm, (đối với hắn, cái gì ở Hà Nội cũng là khá; cái không khá, sao nó góp mặt được với dân Hà Nội?). Vậy thì lão thầy bói Hà Nội này chắc phải xem giỏi lắm. Xem giỏi thì lấy đắt. Chắc lão phải lấy từ một đồng trở lên. Hắn làm gì có tiền mà xem?... Bởi nghĩ thế nên hắn đã chực vào rồi lại không vào nữa. Nhưng hắn cũng không đi đứt. Bởi từ lúc nghĩ rằng: Hắn không đủ tiền để mà xem, tự nhiên hắn muốn xem bói quá. Giá độ năm hào mà cũng xem được thì thích thật. Hắn quyết nhịn đói để xem một quẻ. Để xem người ta nói ra thế nào? Tại sao mà hắn cứ long đong mãi thế? Bao giờ thì đúng số? Liệu đời hắn có còn bao giờ mở mày, mở mặt ra được nữa hay cứ thế này mãi mãi?... Lòng hắn tự nhiên sầm tối lại. Hắn nghĩ đến những nỗi khổ của hắn từ ngày ốm một trận, nghỉ lâu quá, mất việc để bây giờ thất nghiệp... Những đồ đạc bán đi... Những ngày ăn cháo loãng cám bổi... Những buổi tối vợ chồng cắn rứt nhau... Những lần vác đơn đi khúm núm xin việc hết sở này sang sở khác... Ngay lúc này, hắn cũng vừa xin việc tại một hãng chế tạo đồ dùng nọ. Ông chủ hãng cầm lấy tờ đơn của hắn, xem qua một chút rồi lại trả ngay, lắc đầu, đuổi hắn ra. Hắn rơm rớm nước mắt, năn nỉ như một thằng ăn mày xin một đồng xu: "Bẩm ông, ông rủ lòng thương đến con! Ông thuê hàng trăm người, nữa có vào đâu? Ông cho con mỗi tháng bao nhiêu cũng được. Con thất nghiệp quá một năm rồi. Nhà nghèo lắm. Ông không thương con thì con chết đói mất...". Chẳng biết ông chủ có để ý nghe những lời hắn nói hay không. Ông cúi mặt, trông xuống quyển sổ lớn tướng mở trên bàn. Bỗng ông ngẩng phắt mặt lên, trợn mắt nhìn hắn, và sừng sộ:

- Anh không ra còn đứng làm gì đấy?

- Lạy ông, ông không thương thì con chết đói... Con thất...

Hắn toan đọc lại những lời vừa mới nói. Nhưng ông không muốn nghe gì hơn nữa. Ông đẩy hắn ra phía cửa:

- Ra đi! Con khỉ!... Ai rỗi hơi đâu mà bạ thằng thất nghiệp nào đến cũng nuôi? Đủ người rồi. Ra đi!

Ngay lúc ấy, hắn nghẹn ngào trong cổ. Nhưng chỉ một lúc sau hắn đã bật cười. Bởi nghĩ cho kỹ thì ông nói phải: Ông bỏ ra bao nhiêu tiền lập cái hãng của ông, là có ý kiếm lợi chứ có phải mở một nhà tế bần đâu, mà bắt ông phải chứa tất cả những đồ chết đói? Bây giờ nhớ lại, hắn cũng còn nhếch mép cười một chút. Nhưng cười thì cười, hắn cũng không vì thế mà vui vẻ lại. Có điều ý nghĩ của hắn lại quay về lão thầy bói. Hắn tin chắc rằng: Lão thầy bói này hay lắm. Lão sẽ rọi một tia sáng vào cõi tương lai mù mịt của hắn. Lão sẽ bảo cho hắn biết đời hắn mai sau như thế nào?...

"Thì mình cứ vào hỏi xem!...". Như sợ đổi ý, hắn chưa nghĩ hết câu đã bước vào lập tức. Mặt hắn hơi tái đi một chút. Tim hắn đập.

[...]

(Trích Xem bói – Nam Cao, in trong Tuyển tập Nam Cao, NXB Văn học, 2024)

Thực hiện các yêu cầu:

Câu 1 (0,5 điểm). Xác định ngôi kể được sử dụng trong văn bản.

Câu 2 (0,5 điểm). Trong văn bản, tình cảnh đói khát, túng thiếu của nhân vật "hắn" được thể hiện qua những chi tiết nào?

Câu 3 (1,0 điểm). Phân tích tác dụng của biện pháp tu từ so sánh trong câu văn sau: "Hắn rơm rớm nước mắt, năn nỉ như một thằng ăn mày xin một đồng xu..."

Câu 4 (1,0 điểm). Nêu vai trò của chi tiết: "Hắn quyết nhịn đói để xem một quẻ. Để xem người ta nói ra thế nào? Tại sao mà hắn cứ long đong mãi thế? Bao giờ thì đúng số? Liệu đời hắn có còn bao giờ mở mày, mở mặt ra được nữa hay cứ thế này mãi mãi?..." trong việc thể hiện tâm trạng nhân vật và chủ đề văn bản.

Câu 5 (1,0 điểm). Qua văn bản, tác giả Nam Cao thể hiện thái độ, tình cảm như thế nào đối với cuộc sống và con người lao động nghèo?

Câu 6 (2,0 điểm). Từ nội dung văn bản trên, anh/chị hãy viết một đoạn văn (khoảng 8 – 10 dòng) trình bày suy nghĩ của mình về ý nghĩa của niềm hy vọng đối với con người khi rơi vào nghịch cảnh cuộc sống.

PHẦN II. VIẾT (4,0 điểm)

Anh/Chị hãy viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) phân tích nghệ thuật tự sự của nhà văn Nam Cao được thể hiện trong văn bản phần Đọc hiểu.

--------- HẾT ---------

Thí sinh không được sử dụng tài liệu. Cán bộ coi thi không giải thích gì thêm.

Họ và tên thí sinh: .............................................................. Số báo danh: ........................

HƯỚNG DẪN CHẤM VÀ THANG ĐIỂM

A. HƯỚNG DẪN CHUNG

- Giám khảo cần nắm vững yêu cầu của hướng dẫn chấm để đánh giá tổng quát bài làm của thí sinh, tránh lối chấm đếm ý cho điểm một cách máy móc.
- Chủ động, linh hoạt vận dụng tiêu chuẩn chấm; khuyến khích những bài viết có tính sáng tạo, cảm xúc chân thành, lập luận chặt chẽ và diễn đạt trong sáng.
- Điểm toàn bài là tổng điểm của các câu thành phần, tính theo thang điểm 10,0, làm tròn đến 0,25 điểm.

B. ĐÁP ÁN VÀ THANG ĐIỂM

Chỉ cho điểm tối đa khi bài viết đảm bảo cả yêu cầu về nội dung và hình thức.