Đề kiểm tra giữa học kì I môn Ngữ văn 11 năm học 2026 – 2027 kèm Hướng dẫn chấm

I

ĐỌC HIỂU

4,0

1

Thể thơ: Lục bát.

0,5

2

Hai nguồn dưỡng chất từ người mẹ đã nuôi nấng người con khôn lớn theo đoạn trích:
- Sữa (nuôi phần xác / nuôi dưỡng thể chất).
- Lời hát / lời ru (nuôi phần hồn / nuôi dưỡng tâm hồn, tinh thần).

0,25

0,25

3

- Biện pháp tu từ: Điệp từ "ru" (hoặc điệp từ "ru", "mẹ").
- Tác dụng:
+ Tạo nhịp điệu êm đềm, ngọt ngào, tha thiết như nhịp đưa nôi, cánh võng của lời ru truyền thống.
+ Nhấn mạnh và khẳng định sự tiếp nối, truyền thừa thiêng liêng, bền bỉ của tình mẫu tử và đạo lí làm người qua các thế hệ (bà - mẹ - con).

0,25

0,25

0,5

4

Ý nghĩa câu thơ "Lòng ta - chỗ ướt mẹ nằm đêm xưa":
- Hình ảnh gợi nhớ truyền thống hi sinh thầm lặng, lớn lao của người mẹ qua mô-típ dân gian "chỗ ướt mẹ nằm, chỗ ráo con lăn": người mẹ sẵn sàng nhận phần vất vả, khó khăn, rét mướt về mình để dành cho con những gì bình yên, ấm áp nhất.
- Thể hiện lòng biết ơn sâu sắc, niềm xúc động nghẹn ngào và nỗi nhớ thương da diết, khôn nguôi của người con khi thấu hiểu sự hi sinh trời biển của người mẹ.

0,5


0,5

5

Thí sinh rút ra được bài học sâu sắc, tích cực, thuyết phục về đạo làm con đối với cha mẹ.
Gợi ý:
- Luôn ghi nhớ, khắc sâu công ơn sinh thành, dưỡng dục và đức hi sinh vô bờ bến của cha mẹ.
- Thể hiện lòng hiếu thảo bằng những hành động cụ thể: yêu thương, kính trọng, chăm sóc và phụng dưỡng cha mẹ khi về già.
- Giữ gìn và tiếp nối truyền thống đạo lí ân nghĩa gia đình, sống xứng đáng với tình yêu thương mà cha mẹ đã dành cho mình.
(Chấp nhận cách diễn đạt khác nếu hợp lý, thuyết phục).

1,0

II

VIẾT

6,0

1

Viết đoạn văn về ý nghĩa của bản lĩnh đối diện với nghịch cảnh trong cuộc sống

2,0

a. Bảo đảm yêu cầu về hình thức đoạn văn
Thí sinh có thể trình bày đoạn văn theo cách diễn dịch, quy nạp, tổng - phân - hợp, song hành hoặc móc xích; bảo đảm dung lượng khoảng 200 chữ.

0,25

b. Xác định đúng vấn đề nghị luận
Ý nghĩa của bản lĩnh đối diện với nghịch cảnh trong cuộc sống.

0,25

c. Triển khai vấn đề nghị luận
Thí sinh lựa chọn các thao tác lập luận phù hợp để triển khai vấn đề; có thể theo hướng sau:
- Giải thích: "Bản lĩnh đối diện với nghịch cảnh" là thái độ sống kiên cường, dũng cảm, không né tránh hay gục ngã trước những khó khăn, trở ngại, bế tắc của hoàn cảnh.
- Bàn luận về ý nghĩa:
+ Giúp con người đứng vững trước sóng gió, làm chủ bản thân và tôi luyện ý chí kiên định.
+ Thúc đẩy con người tìm tòi giải pháp, phát huy tối đa tiềm năng tiềm ẩn và biến khó khăn thành cơ hội phát triển.
+ Đem lại sự tôn trọng, niềm tin yêu từ xã hội; lan toả nguồn năng lượng sống tích cực cho cộng đồng.
- Dẫn chứng phù hợp từ đời sống.
- Mở rộng, phê phán những người sống hèn nhát, buông xuôi, sợ hãi trước nghịch cảnh; rút ra bài học nhận thức và hành động cho bản thân.

1,0

d. Chính tả, ngữ pháp
Bảo đảm chuẩn chính tả, ngữ pháp tiếng Việt.

0,25

e. Sáng tạo
Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ, giàu hình ảnh, lập luận sắc sảo.

0,25

2

Phân tích nghệ thuật tự sự trong đoạn trích "Đời thừa" của Nam Cao

4,0

a. Bảo đảm cấu trúc bài văn nghị luận
Mở bài nêu được vấn đề, Thân bài triển khai được vấn đề, Kết bài khái quát được vấn đề.

0,25

b. Xác định đúng vấn đề nghị luận
Nghệ thuật tự sự trong đoạn trích Đời thừa của Nam Cao: ngôi kể, điểm nhìn trần thuật, nghệ thuật miêu tả tâm lí và ngôn ngữ trần thuật.

0,5

c. Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm
Thí sinh có thể triển khai theo nhiều cách, nhưng cần vận dụng tốt các thao tác lập luận, kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ và dẫn chứng; bảo đảm các yêu cầu sau:

* Khái quát về tác giả Nam Cao, tác phẩm "Đời thừa" và đoạn trích
- Nam Cao là nhà văn hiện thực xuất sắc, cây bút bậc thầy về miêu tả và phân tích tâm lí nhân vật.
- Đời thừa là tác phẩm tiêu biểu viết về đề tài người trí thức nghèo trước Cách mạng tháng Tám, phản ánh sâu sắc bi kịch tinh thần đau đớn, giằng xé giữa lí tưởng nghệ thuật cao đẹp và gánh nặng cơm áo đời thường.
- Nêu vấn đề cần nghị luận: Những đặc sắc về nghệ thuật tự sự làm nên sức sống và chiều sâu tư tưởng của đoạn trích.

0,5

* Phân tích các nét đặc sắc về nghệ thuật tự sự trong đoạn trích
- Ngôi kể và điểm nhìn trần thuật:
+ Sử dụng người kể chuyện ngôi thứ ba nhưng không đứng ngoài phán xét mà thấu suốt mọi ngóc ngách tâm can nhân vật.
+ Điểm nhìn trần thuật linh hoạt, chủ yếu là điểm nhìn bên trong (điểm nhìn hạn tri hoà nhập với điểm nhìn của nhân vật Hộ); sự chuyển dịch điểm nhìn tinh tế giữa người kể chuyện và điểm nhìn nội tâm của nhân vật.
- Nghệ thuật miêu tả tâm lí và độc thoại nội tâm:
+ Tái hiện chân thực, sắc sảo những cơn bão lòng, những dằn vặt, mâu thuẫn gay gắt giữa khát vọng sáng tạo chân chính với nỗi lo cơm áo gạo tiền; giữa lương tâm người trí thức và sự tha hoá, bất lực trước thực tại.
+ Khai thác triệt để những dòng độc thoại nội tâm đầy trăn trở, tự vấn lương tâm đau đớn của Hộ.
- Ngôn ngữ và giọng điệu trần thuật:
+ Ngôn ngữ nửa trực tiếp kết hợp nhuần nhuyễn giữa lời người kể chuyện và lời độc thoại bên trong của nhân vật.
+ Giọng điệu đa thanh, biến hoá linh hoạt: vừa khách quan, tỉnh táo, vừa cảm thông, xót xa, trĩu nặng suy tư triết lí về con người, nghệ thuật và lẽ sống.

1,5

* Đánh giá chung về nghệ thuật và tư tưởng
- Nghệ thuật tự sự điêu luyện, mang tính hiện đại, khẳng định phong cách nghệ thuật độc đáo và vị trí đỉnh cao của Nam Cao trong nền văn xuôi hiện thực Việt Nam.
- Qua nghệ thuật tự sự sâu sắc, tác giả gửi gắm tư tưởng nhân đạo sâu sắc: trân trọng, nâng niu những khát vọng chân chính và nhân cách cao đẹp của con người ngay cả trong hoàn cảnh bế tắc, ngột ngạt.

0,5

d. Chính tả, ngữ pháp
Bảo đảm chuẩn chính tả, ngữ pháp tiếng Việt.

0,25

e. Sáng tạo
Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ, văn phong giàu cảm xúc và chất triết lí.

0,5

TỔNG ĐIỂM

10,0