Đề khảo sát chất lượng lớp 11 môn Ngữ văn - Ngữ liệu truyện ngắn mới

I

ĐỌC HIỂU

4,0

1

- Ngôi kể: Ngôi thứ ba (người kể chuyện giấu mình).
- Phương thức biểu đạt chính: Tự sự.

0,5

2

Hoàn cảnh sống và đặc điểm thể chất của nhân vật Thiện:
- Đặc điểm thể chất: Khoảng ba mươi tuổi, đôi chân teo tóp bẩm sinh, di chuyển bằng chiếc xe lăn cũ tróc sơn.
- Hoàn cảnh sống: Quán sửa giày nhỏ hẹp hơn một mét vuông nép dưới bóng cây xà cừ; đồ nghề đơn sơ (búa con, đe sắt hình bàn chân, cuộn chỉ dù, miếng da vụn xếp trong hòm gỗ cũ).

0,5

3

Tác dụng của biện pháp tương phản:
- Làm nổi bật sự khắc nghiệt của thời tiết mùa đông (gió rét căm căm, lạnh buốt) đối lập với hơi ấm tỏa ra từ lòng nhân ái, sự hào hiệp của nhân vật Thiện.
- Đối lập hoàn cảnh thiếu thốn, thiệt thòi và đôi bàn tay nứt nẻ của người thợ tật nguyền với cử chỉ cao đẹp: từ chối đồng tiền ít ỏi của người lao động nghèo để nhường cho họ một chén trà nóng.
- Ca ngợi vẻ đẹp của tình người, tạo xúc cảm sâu lắng và sức truyền cảm mạnh mẽ cho thiên truyện.

1,0

4

- Người ta gọi Thiện là "kẻ dại dột" vì: Theo cách nghĩ thông thường, bản thân anh vừa tật nguyền vừa nghèo khó, kiếm từng đồng cắc chật vật mưu sinh, nhưng lại thường xuyên sửa giày dép miễn phí, không lấy tiền của những người khó khăn hơn mình.
- Vẻ đẹp tâm hồn của nhân vật: Tấm lòng vị tha, hào hiệp, trong sáng; sự đồng cảm sâu sắc với những mảnh đời bất hạnh; biết tìm thấy niềm vui, sự thanh thản trong tâm hồn khi đem lại điều tốt đẹp cho người khác.

1,0

5

Gợi ý bài học về mối quan hệ giữa cho và nhận:
- Cho đi không làm ta mất đi mà trái lại, cho đi sự tử tế sẽ nhận lại tình yêu thương, sự trân trọng và hơi ấm tình người.
- Sự cho và nhận không đo đếm bằng giá trị vật chất to lớn mà ở tấm lòng chân thành: món quà giản dị (củ khoai nướng, gói xôi) chính là sự đền đáp thiêng liêng nhất cho lòng nhân ái.
- Mối quan hệ tương thân tương ái giữa con người với con người là cội nguồn tạo nên sự gắn kết xã hội và xua tan đi những lạnh giá, ích kỉ trong cuộc đời.
(Chấp nhận cách diễn đạt khác nếu hợp lí, thuyết phục).

1,0

II

VIẾT

6,0

1

Viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) làm rõ nét đặc sắc trong nghệ thuật xây dựng nhân vật Thiện

2,0

a. Bảo đảm yêu cầu về hình thức đoạn văn
Thí sinh có thể trình bày đoạn văn theo cách diễn dịch, quy nạp, tổng - phân - hợp, móc xích hoặc song hành; bảo đảm dung lượng khoảng 200 chữ.

0,25

b. Xác định đúng vấn đề nghị luận
Nét đặc sắc trong nghệ thuật xây dựng nhân vật Thiện của nhà văn Phong Điệp.

0,25

c. Triển khai vấn đề nghị luận
Thí sinh có thể vận dụng linh hoạt các thao tác lập luận; bảo đảm các nội dung cơ bản sau:
- Khái quát: Nhân vật Thiện được khắc họa chân thực, bình dị mà ngời sáng vẻ đẹp nhân văn cao cả.
- Các nét nghệ thuật đặc sắc:
+ Khắc họa qua ngoại hình và hoàn cảnh: Đôi chân teo tóp, chiếc xe lăn cũ, đôi bàn tay thâm sì vì lạnh đối lập với nụ cười hiền hậu, ánh mắt ấm áp.
+ Khắc họa qua hành động, lời nói và nội tâm: Hành động từ chối nhận tiền, câu nói mộc mạc chân tình bộc lộ chiều sâu của một trái tim giàu lòng trắc ẩn.
+ Nghệ thuật tương phản và điểm nhìn trần thuật: Đặt nhân vật trong cái nhìn của người đời ("kẻ dại dột") để làm nổi bật nghịch lí giàu ý nghĩa tư tưởng: vẻ đẹp của một nhân cách cao cả giữa cuộc sống xô bồ, toan tính.
- Ý nghĩa: Nhân vật là biểu tượng cho tình người ấm áp, khẳng định niềm tin vào sự lương thiện trong cuộc sống.

1,0

d. Chính tả, ngữ pháp
Bảo đảm chuẩn chính tả, ngữ pháp tiếng Việt.

0,25

e. Sáng tạo
Có cách diễn đạt mới mẻ, giàu hình ảnh; có phát hiện sâu sắc về nghệ thuật trần thuật và khắc họa nhân vật của nhà văn Phong Điệp.

0,25

2

Viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) bàn về vấn đề: Phải chăng sống hết mình vì người khác mà không màng vụ lợi là một sự "dại dột"?

4,0

a. Bảo đảm cấu trúc bài văn nghị luận
Có đủ ba phần Mở bài, Thân bài, Kết bài. Mở bài nêu được vấn đề, Thân bài triển khai được vấn đề, Kết bài khái quát được vấn đề.

0,25

b. Xác định đúng vấn đề nghị luận
Bàn luận về quan niệm sống cống hiến, vị tha, không toan tính vụ lợi trong xã hội hiện đại.

0,25

c. Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm
Thí sinh có thể triển khai theo nhiều cách, kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ và dẫn chứng; có thể theo định hướng sau:
- Giải thích vấn đề:
+ "Sống hết mình vì người khác không màng vụ lợi": Lối sống vị tha, bao dung, sẵn lòng chia sẻ, giúp đỡ người hoạn nạn mà không đòi hỏi đền đáp.
+ "Dại dột": Góc nhìn thực dụng cho rằng sống như vậy là thiệt thòi, ngây thơ, không biết bảo vệ quyền lợi bản thân.
- Bàn luận, đối thoại:
+ Vì sao có người xem đó là "dại dột"? Vì trong xã hội kim tiền, nhiều người đặt nặng lợi ích cá nhân, sự tính toán thiệt hơn lên hàng đầu; họ coi sự cho đi vô tư là bất thường.
+ Bản chất thực sự: Đó hoàn toàn không phải là "dại dột" mà là biểu hiện của một nhân cách cao thượng, một tâm hồn giàu có và bản lĩnh sống đích thực.
+ Ý nghĩa của lối sống vô tư, sẻ chia: Mang lại niềm an yên, thanh thản cho tâm hồn người trao đi; cứu giúp, nâng đỡ những người yếu thế; gắn kết xã hội và làm cho cuộc đời trở nên ấm áp, đáng sống hơn.
- Mở rộng, liên hệ thực tiễn:
+ Phê phán lối sống ích kỉ, vụ lợi, vô cảm trước nỗi đau của đồng loại.
+ Sống vì người khác cần đi đôi với sự tỉnh táo, đúng nơi đúng lúc, tránh để lòng tốt bị kẻ xấu lợi dụng hoặc trở thành sự ban ơn trịch thượng.
- Bài học nhận thức và hành động: Nhận thức đúng giá trị của lòng tốt; nuôi dưỡng lòng trắc ẩn từ những việc làm giản dị mỗi ngày trong cuộc sống của người trẻ.

2,75

d. Chính tả, ngữ pháp
Bảo đảm chuẩn chính tả, dùng từ, đặt câu, ngữ pháp tiếng Việt.

0,25

e. Sáng tạo
Có suy nghĩ sâu sắc, mới mẻ về vấn đề; lập luận chặt chẽ; dẫn chứng sinh động, thuyết phục, thể hiện góc nhìn đa chiều của lứa tuổi học sinh lớp 11.

0,5

TỔNG ĐIỂM

10,0