Đề thi tốt nghiệp THPT môn Ngữ văn - Năm 2027

PHẦN I. ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)

Đọc đoạn trích sau:

Trong kỷ nguyên số bùng nổ, khi mọi câu trả lời dường như chỉ cách chúng ta một cú nhấp chuột hoặc một dòng lệnh trí tuệ nhân tạo, nguy cơ lớn nhất của con người không phải là thiếu thông tin, mà là sự lười biếng tư duy. Khi một cỗ máy có thể tổng hợp hàng triệu dữ liệu chỉ trong vài giây, nếu chỉ đóng vai trò người tiếp nhận thụ động, con người sẽ tự biến mình thành chiếc bóng của thuật toán. Sự phụ thuộc quá mức vào các phán đoán có sẵn đang từng bước làm xói mòn khả năng hoài nghi lành mạnh – vốn là khởi nguồn của mọi phát kiến và tiến bộ nhân loại.

Tư duy độc lập không đơn thuần là việc khăng khăng bảo vệ định kiến cá nhân hay chối bỏ tri thức của cộng đồng. Đó là sự dũng cảm bước ra khỏi "buồng vang thông tin" quen thuộc để nhìn nhận một vấn đề từ nhiều chiều kích khác biệt. Một người có tư duy độc lập luôn biết đặt câu hỏi: "Dữ liệu này xuất phát từ đâu?", "Ai là người hưởng lợi từ kết luận này?" và "Liệu có một cách tiếp cận nào khác nhân bản hơn hay không?". Họ không thỏa mãn với những kết luận dễ dãi mà sẵn sàng đối thoại, sàng lọc và tự chịu trách nhiệm về quan điểm của chính mình.

Thế giới biến chuyển không ngừng đòi hỏi chúng ta không chỉ tích lũy kiến thức mà phải học cách thích ứng và tự làm mới bản thân. Sự thích ứng đích thực không phải là hòa tan hay thỏa hiệp vô nguyên tắc với thời cuộc, mà là năng lực giữ vững phẩm giá, giá trị cốt lõi bên trong khi ngoại cảnh không ngừng đổi thay. Chỉ khi làm chủ được tư duy của chính mình, chúng ta mới không bị dẫn dắt bởi những làn sóng ảo và thực sự tìm thấy tự do trong hành trình định vị bản thân.

(Ngữ liệu tự biên soạn)

Câu 1 (0,5 điểm). Theo đoạn trích, nguy cơ lớn nhất của con người trong kỷ nguyên số bùng nổ là gì?

Câu 2 (0,5 điểm). Chỉ ra 02 câu hỏi mà một người có tư duy độc lập luôn biết đặt ra được nêu trong đoạn trích.

Câu 3 (1,0 điểm). Phân tích hiệu quả biểu đạt của biện pháp tu từ ẩn dụ trong câu văn: "Khi một cỗ máy có thể tổng hợp hàng triệu dữ liệu chỉ trong vài giây, nếu chỉ đóng vai trò người tiếp nhận thụ động, con người sẽ tự biến mình thành chiếc bóng của thuật toán."

Câu 4 (1,0 điểm). Anh/Chị hiểu như thế nào về nhận định: "Sự thích ứng đích thực không phải là hòa tan hay thỏa hiệp vô nguyên tắc với thời cuộc, mà là năng lực giữ vững phẩm giá, giá trị cốt lõi bên trong khi ngoại cảnh không ngừng đổi thay"?

Câu 5 (1,0 điểm). Lời cảnh báo về việc "con người tự biến mình thành chiếc bóng của thuật toán" gợi cho anh/chị suy nghĩ gì về trách nhiệm tự học và tự chủ tư duy của người trẻ hiện nay?

PHẦN II. VIẾT (6,0 điểm)

Câu 1 (2,0 điểm)
Từ nội dung đoạn trích ở phần Đọc hiểu, anh/chị hãy viết một đoạn văn (khoảng 200 chữ) trình bày suy nghĩ về ý nghĩa của việc rèn luyện tư duy độc lập đối với thế hệ trẻ trong xã hội đương đại.

Câu 2 (4,0 điểm)
Trong tác phẩm Truyền kỳ tân phả, nữ sĩ Đoàn Thị Điểm đã khắc họa hình tượng cung phi Bích Châu qua thiên truyện Đền thiêng ở cửa bể Hải Khẩu linh từ:

Khi ấy nàng cảm thấy chính sự trong nước, tiếp sau đời Hôn Đức ngày càng suy kém liền thảo "Kê minh thập sách" dâng lên, đại lược rằng:
"Trộm nghĩ, dời cũi khỏi bếp gianh giữ cháy trước khi chữa cháy. Dùng dậu ràng cửa tổ phòng mưa trước lúc chưa mưa, vì nhân tình dễ chìm đắm vào sự yên vui, mà thế vận khó lòng giữ được luôn bình trị [...] Bày tỏ mười điều băn khoăn tấc dạ:
Một là: Năng giữ cái gốc của nước, trừ hà bạo thì lòng người yên vui
Hai là: Giữ nếp cũ, bỏ phiền nhiễu thì kỉ cương không rối
Ba là: Nén kẻ quyền thần, để ngăn ngừa chính sự một nét
Bốn là: Thải bớt kẻ nhũng lạm để trừ lệ khoét đục của dân
Năm là: Xin cổ động nho phong khiến cho lửa bó được cùng với ánh mặt trời cùng soi sáng
Sáu là: Mở đường cho người nói thẳng để cho cửa thành cùng với đường can gián đều mở toang
Bảy là: Cách kén quân nên chú trọng dũng lực hơn là cao lớn
Tám là: Chọn tướng nên cần người thao lược mà không căn cứ vào thế gia
Chín là: Khí giới quý độ bền sắc không chuộng hình thức
Mười là: Trận pháp cốt cho chỉnh tề cần chi điệu múa
Mười điều kể trên, rất là thiết thực, phơi bày tấm lòng trung, mong được bề trên xét. Hay tất làm, dở tất bỏ, vua nghĩ đến chăng? Nước được trị, dân được yên, thiếp mong lắm vậy!" [...]

Nàng thấy lời can không được nghe theo, so sức mình, lường sức giặc, tấm lòng lo nước nhớ vua phát hiện ra sắc mặt, than rằng: "Nghĩa là vua tôi, ơn là vợ chồng, đã không hay can ngăn để giữ nền bình trị, lại không biết khéo lời để ngăn lòng hiếu chiến, thật là sống thừa trong cõi đất trời vậy". Từ đó, nàng không để lòng đến sự trang điểm, ăn ngủ không yên, cố ý nài xin đi hộ giá [...]
Đến cửa bể, bỗng có một trận gió lốc cuồn cuộn thổi vào thuyền vua [...] Cuối canh ba, bỗng thấy một người nanh to râu xồm, diện mạo hung tợn, tự xưng là đô đốc vùng Nam Hải đòi ban cho nàng Bích Châu mới chịu yên sóng gió. Vua buồn rầu không nỡ, nàng khóc tâu rằng: "Có duyên may được hầu chăn gối, dám tiếc chết để nghĩa phụ phàng [...] Sau khi thiếp chết, xin bệ hạ sửa văn, nghĩ võ, dùng người hiền làm điều nhân nghĩa như đế vương, dựng chước lâu dài cho nhà nước, được như thế thì u hồn thiếp có thể ngậm cười nơi chín suối vậy".
Nói xong, liền nhảy xuống bể, trong tiếng gió gào sóng cuộn [...]

(Trích Đền thiêng ở cửa bể Hải Khẩu linh từ - Đoàn Thị Điểm, Truyền kỳ tân phả, NXB Trẻ, 2014)

Anh/Chị hãy viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) phân tích vẻ đẹp nhân cách và phẩm chất của nhân vật Bích Châu trong đoạn trích trên; từ đó, nhận xét về tư tưởng nhân văn và ngòi bút tài hoa của nữ sĩ Đoàn Thị Điểm khi thể hiện hình tượng người phụ nữ trong truyện truyền kì trung đại.

--------- HẾT ---------

Thí sinh không được sử dụng tài liệu. Cán bộ coi thi không giải thích gì thêm.

HƯỚNG DẪN CHẤM VÀ THANG ĐIỂM

A. HƯỚNG DẪN CHUNG

- Giám khảo cần nắm vững yêu cầu của hướng dẫn chấm để đánh giá tổng quát bài làm của thí sinh, tránh đếm ý cho điểm một cách máy móc; trân trọng những bài viết giàu chất văn, có tư duy phản biện và sáng tạo.
- Thí sinh có thể trình bày theo nhiều cách khác nhau, miễn là hợp lý, thuyết phục và đáp ứng được các chuẩn kiến thức, kĩ năng cơ bản của đề thi.
- Chấp nhận các quan điểm độc lập, mới mẻ nếu không vi phạm các chuẩn mực đạo đức và pháp luật.
- Điểm toàn bài là tổng điểm thành phần của từng câu, tính lẻ đến 0,25 điểm.

B. ĐÁP ÁN VÀ THANG ĐIỂM

Lưu ý: Chỉ cho điểm tối đa khi bài viết bảo đảm tốt cả yêu cầu về nội dung và hình thức; khuyến khích các bài làm có góc nhìn phản biện sắc sảo, lập luận độc lập, giàu tính nhân văn.