Đề kiểm tra giữa học kì I – Ngữ văn 12 (năm học 2026 – 2027)

I

ĐỌC HIỂU

6,0

1

Ngôi kể thứ ba; người kể chuyện giấu mình, đứng ngoài câu chuyện, biết hết sự việc và tâm trạng nhân vật (người kể chuyện toàn tri).
Hướng dẫn chấm:
- Trả lời đúng như đáp án: 0,5 điểm.
- Không trả lời hoặc trả lời sai: 0,0 điểm.

0,5

2

Những hình ảnh miêu tả bà lão lòa khi bị bác gái quát:
- Khi vừa toan chia thêm bát cơm đã bị quát: “Bà lão giật mình, đờ người ra một lúc rồi đứng lên, đi vào trong nhà, ngồi xuống bậu cửa, lấy cái tăm gài trên mái tóc xuống xỉa răng.” — sững sờ, lặng lẽ lùi về, không dám đáp lại.
- Khi bị xỉa xói vì khóc: “trên hai gò má răn rúm lại thấy mấy giọt nước mắt chảy ròng ròng”; “Bà lão gục đầu xuống gối tỉ tê khóc không ra tiếng, chỉ thấy sụt sùi hậm hực” — nỗi tủi nhục nén chặt, chỉ dám khóc thầm.

0,5

- Nhận xét chung về các hình ảnh ấy: đó là những phản ứng của một người già yếu, lòa mắt, từng có của và nhân hậu nay phải ăn nhờ ở đậu: cam chịu, giữ chút thể diện, không một lời chống đỡ; qua đó người kể chuyện bộc lộ lòng xót thương và tố cáo sự lạnh lùng của người trong nhà.

0,5

Hướng dẫn chấm:
- Nêu được cả hai nhóm hình ảnh như đáp án hoặc diễn đạt tương đương: 1,0 điểm.
- Nêu được một nhóm hình ảnh (hình ảnh sau lần quát thứ nhất hoặc sau lần xỉa xói): 0,5 điểm.
- Chỉ nêu chi tiết không có trong đoạn trích thì không cho điểm chi tiết đó.
- Không trả lời hoặc trả lời sai: 0,0 điểm.

3

- Biện pháp tu từ so sánh: giọng nói “day dứt mà lạnh lùng” của bác gái được so sánh với “từng nhát búa bổ vào thành sắt”; từ so sánh “như”.

0,25

- Tác dụng của biện pháp tu từ so sánh:
+ Giúp diễn đạt trở nên sống động, gợi hình, gợi cảm: mỗi lời nói của bác gái giáng xuống như một nhát búa, dứt khoát, sắc lạnh, không chút thương xót.
+ Khắc sâu nỗi choáng váng, đau đớn, tủi nhục của bà lão lòa trước sự tàn nhẫn của chính người thân.
+ Thể hiện thái độ xót xa, phê phán của người kể chuyện; làm câu văn giàu hình ảnh, ám ảnh người đọc.

0,75

Hướng dẫn chấm:
- Chỉ ra đúng biện pháp so sánh và từ so sánh: 0,25 điểm.
- Phân tích được tác dụng: 0,75 điểm (nêu được 3 ý như đáp án hoặc tương đương: 0,75 điểm; được 2 ý: 0,5 điểm; được 1 ý: 0,25 điểm).
- Không trả lời hoặc trả lời sai: 0,0 điểm.

4

Ý nghĩa của chi tiết “... khiến thằng cu con lò dò bò đến với bà, không hiểu sao bỗng cũng khóc thét lên”:
- Đứa cháu nhỏ chưa hiểu sự đời, chưa hiểu vì sao bà khóc mà vẫn lò dò bò đến bên bà rồi khóc theo: đó là sự đồng cảm hồn nhiên, bản năng của tình thương — người duy nhất ở bên bà lúc ấy lại là một đứa trẻ chưa biết gì.
- Chi tiết làm nỗi đau của bà lão như có người sẻ chia mà lại càng xót xa; đồng thời góp phần tố cáo sự lạnh lùng, vô tình của người lớn trong nhà và thể hiện cái nhìn nhân hậu, xót thương của người kể chuyện; chi tiết nhỏ mà ám ảnh, giàu sức gợi.

1,0

Hướng dẫn chấm:
- Trả lời được như đáp án hoặc diễn đạt tương đương: 1,0 điểm.
- Trả lời được 1 ý hoặc diễn đạt tương đương: 0,5 điểm.
- Chấp nhận cách diễn đạt khác nếu hợp lí, thuyết phục.
- Không trả lời hoặc trả lời sai: 0,0 điểm.

5

Thông điệp có ý nghĩa nhất mà tác giả gửi gắm và lí giải:
- Nêu được một thông điệp có ý nghĩa nhất, chẳng hạn: hãy xót thương, nâng niu và biết ơn những người già bất hạnh, từng nhân hậu, giúp đời mà nay sa cơ, yếu đuối; không quay lưng, không vô cảm, toan tính với người thân khi họ lâm cảnh khốn cùng; cái nghèo có thể làm băng hoại tình thân, nên con người phải giữ lòng nhân hậu trước thử thách của cái đói.
- Lí giải vì sao lựa chọn thông điệp đó: thông điệp ấy thể hiện rõ tư tưởng nhân đạo của tác giả, gắn trực tiếp với các chi tiết tiêu biểu của đoạn trích (bà lão từng có của, hay giúp kẻ nghèo, vì khóc thương con mà lòa mắt, nay bị quát mắng, bị tính từng lưng cơm, bị toan đặt ra đầu đê xin ăn); có sức lay động và ý nghĩa với người đọc hôm nay, gợi liên hệ trách nhiệm của mỗi người với người già neo đơn.

1,0

Hướng dẫn chấm:
- Trả lời được như đáp án hoặc diễn đạt tương đương: 1,0 điểm.
- Trả lời được 1 ý (nêu thông điệp hoặc lí giải): 0,5 điểm.
- Chấp nhận cách diễn đạt khác nếu hợp lí, thuyết phục.
- Không trả lời hoặc trả lời sai: 0,0 điểm.

6

Gợi ý: nêu thực trạng nhiều người già neo đơn bị bỏ rơi, bị đối xử bất công; khẳng định cần hiếu thảo, kính trọng, chăm sóc người già và sự đùm bọc của cộng đồng; phê phán thái độ vô cảm, toan tính, vụ lợi; liên hệ bản thân.

1,0

- Đảm bảo hình thức đoạn văn khoảng 5 – 7 dòng, diễn đạt mạch lạc, không mắc lỗi chính tả, ngữ pháp.

0,5

Hướng dẫn chấm:
- Nội dung: trình bày được 4 ý như gợi ý hoặc tương đương: 1,0 điểm; được 3 ý: 0,75 điểm; được 2 ý: 0,5 điểm; được 1 ý: 0,25 điểm.
- Hình thức: đúng dung lượng, diễn đạt mạch lạc, không mắc lỗi chính tả, ngữ pháp: 0,5 điểm; mắc một vài lỗi: 0,25 điểm.
- Chấp nhận cách diễn đạt khác nếu hợp lí, thuyết phục.

II

VIẾT

4,0

1

a. Bảo đảm cấu trúc bài văn nghị luận: mở bài nêu vấn đề, thân bài triển khai, kết bài khái quát; dung lượng khoảng 600 chữ.

0,5

b. Xác định đúng vấn đề nghị luận: so sánh, đánh giá hai đoạn trích trong Bà lão lòa và Một bữa no.

0,5

c. Triển khai vấn đề thành các luận điểm:
* Giới thiệu hai đoạn trích, cơ sở và mục đích so sánh, đánh giá (xuất xứ, nội dung; cùng viết về thân phận người già nghèo trong xã hội cũ, cùng chọn tình huống bữa ăn để bộc lộ nhân cách).

0,25

* Điểm tương đồng và nguyên nhân:
- Cùng đề tài, cảm hứng: xót thương thân phận người già bị ruồng bỏ, tố cáo sự vô tình của con người khi bị cái nghèo đẩy vào ích kỷ.
- Cùng chọn tình huống bữa cơm: bà lão lòa chia bát xin thêm thì bị quát; bà lão trong Một bữa no ăn cố cho no sau bao ngày đói.
- Cùng nghệ thuật: trần thuật ngôi thứ ba, chi tiết chân thực, đối thoại tự nhiên, giọng điệu xót xa; mỗi đoạn đều khép lại bằng một chi tiết đau đớn (bà lão lòa gục đầu khóc trong bậu cửa; bà lão trong Một bữa no chết sau bữa no).
- Nguyên nhân: cùng phản ánh hiện thực Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám, nơi cái đói làm băng hoại tình thân; người viết đều giàu lòng nhân đạo.

0,75

* Điểm khác biệt và lí giải:
- Bà lão lòa: nạn nhân là người thân trong nhà (bà lão lòa ăn nhờ ở đậu vợ chồng người cháu họ); cái đói khiến người cháu tính từng lưng cơm, quát mắng, toan đặt bà ra đầu đê xin ăn; đoạn trích khai thác sâu tâm trạng, hồi tưởng, giàu chất trữ tình; giọng xót xa, day dứt.
- Một bữa no: bà lão đi ăn chục, bị người ta ăn nhanh, đứng dậy hết, phải ăn cố cho no rồi chết – nghịch lí tàn nhẫn; tập trung miêu tả hành vi, đối thoại; giọng chua chát, mỉa mai; câu nói của bà phó Thụ biến cái chết thành “bài học”.
- Lí giải: do cách khai thác hiện thực, điểm nhấn nghệ thuật và giọng điệu trần thuật của mỗi tác phẩm.

0,75

* Đánh giá: hai đoạn trích bổ sung cho nhau, cùng khẳng định giá trị nhân đạo – cảm thương con người bé nhỏ và lên án xã hội vô tình; mỗi đoạn có cách thể hiện riêng, góp phần làm phong phú văn xuôi Việt Nam trước Cách mạng.

0,25

d. Chính tả, ngữ pháp: bảo đảm chuẩn chính tả, ngữ pháp tiếng Việt.

0,5

e. Sáng tạo: thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ.

0,5

TỔNG ĐIỂM

10,0