Đề thi HSG môn Ngữ văn – Phân tích truyện ngắn "Kẻ chết đuối" (Guy de Maupassant) – Thang điểm 12,0

Đọc văn bản sau:

KẺ CHẾT ĐUỐI

I

Ở Fécamp, ai cũng biết chuyện đời của bà Patin. Thật vậy, bà không được sống hạnh phúc với người đàn ông của bà. Chồng bà đánh đập bà như người ta đập lúa mì trong kho.

Ông là chủ một chiếc tàu đánh cá, hồi đó đã cưới bà vì bà tốt nết, dù bà nghèo. Ông Patin là một thủy thủ giỏi nhưng độc ác, thường lui tới quán rượu của ông Auban. Ngày thường, ông ta uống bốn đến năm ly rượu mạnh, còn sau chuyến đi biển, ông ta uống tới tám đến mười ly. Người ta nói đó là lối ông ta muốn được hưởng sướng. Có cô con gái ông Auban phục vụ khách trong quán rượu. Dáng mảnh mai của chị thu hút khách đến quán. Người ta không bao giờ đàm tiếu về chị. Mỗi khi vào quán rượu, Patin nói những lời bặt thiệp, thanh tao, thật thà. Uống hết ly thứ nhất, anh còn tử tế; hết ly thứ hai, anh liếc mắt đưa tình; hết ly thứ ba, anh nói lắp lửng: "Em Désirée, nếu em muốn…"; hết ly thứ tư, anh chộp chị để hôn; và đến ly thứ sáu, ông Auban phải ra làm người phục vụ khách.

Ông chủ quán rượu già biết mọi mánh khóe, kéo cô con gái mình len lỏi giữa các bàn rượu để kích thích khách uống thêm. Désirée không còn chỉ là con gái ông Auban. Chị xòe váy đi giữa các bàn, vui đùa với khách, miệng dẻo quẹo và mắt đong đưa.

Vì lui tới quán rượu rất nhiều lần nên Patin bị ám ảnh bởi hình dáng của Désirée. Trên biển, khi quăng lưới trong bao la, dù là đêm có gió hay đêm tĩnh lặng, dù là đêm trăng hay đêm tối, anh luôn nhớ đến chị. Anh cũng nhớ chị khi cầm lái, khi loay hoay ở đuôi tàu, lúc bốn thủy thủ khác đang ngủ, đầu gối lên tay. Anh thấy chị cười, vai nghiêng, tay rót rượu mạnh màu vàng, miệng nói: "Này, các anh đã hài lòng chưa?"

Đắm say với đôi mắt và tâm hồn chị, anh muốn cưới chị và khi không còn kiềm chế được nữa, anh ngỏ lời cầu hôn.

Anh giàu có, là chủ tàu cá, có dàn lưới và có một ngôi nhà ở phía dưới vũng Retenue, trong khi ông Auban không có gì. Patin muốn tổ chức đám cưới nhanh hết mức có thể và tiệc cưới được tổ chức nhanh chóng, vì những lý do khác nhau.

Nhưng ba ngày sau đám cưới, Patin không còn nghĩ là Désirée có thể khác với những người phụ nữ khác như anh nghĩ trước đó. Thật thế, anh nghĩ sẽ là ghê tởm khi anh hôn một người phụ nữ không có lấy một xu, là người mà anh từng thấy là quyến rũ, mà sự thật chị rất quyến rũ. Anh nghĩ mình đã bị mê muội một cách dơ bẩn.

Anh chửi bới trước đám đông, hàm răng cắn tẩu, xử sự độc ác với thủy thủ đoàn, miệng đầy những từ ngữ thô tục và chống lại tất cả những kẻ anh biết. Anh cộc cằn, giận dữ nhìn bụng cá tôm dính vào lưới, quăng vứt chúng vào thùng và nguyền rủa chúng bằng những lời độc địa.

Sau đó, trở về nhà, khi thấy vợ mình – cô con gái ông Auban, anh ngay lập tức xử sự rất tồi tệ. Chị nhẫn nhục chịu đựng, vì đã quen với bạo lực nên chỉ im lặng. Một buổi tối, anh đánh chị. Cuộc sống thật khủng khiếp đối với chị.

Trong mười năm, ở Retenue, người ta chỉ bàn tán về những trận đòn, những lời chửi rủa mà Patin dành cho vợ anh. Anh chửi mắng rất cay nghiệt, bằng thứ ngôn ngữ và âm thanh mà không người đàn ông nào ở Fécamp có được. Ngay khi con tàu của anh đang trên đường vào cảng sau chuyến đi biển, người ta đợi xem anh sẽ cho tàu cập cảng ở hướng nào, sau khi anh đã thấy chiếc mũ trắng không vành của vợ mình.

Đứng ở đuôi tàu, anh điều khiển tàu, mắt nhìn phía trước và nhìn cánh buồm. Dù lối vào cảng hẹp và khó, dù có những làn sóng cồn cao như núi đang cuộn ở cửa cảng, anh vẫn đưa con thuyền thẳng vào nơi đám đông người vẫn đang đợi đấy, có người phụ nữ của anh, con gái ông Auban, một người lẳng lơ!

Ngay khi nhìn thấy chị, dù sóng to và gió lớn, anh vẫn hung tợn chửi, làm cho mọi người phát cười, dù họ rất thương hại. Sau đó, khi tàu đã cập bờ kè, anh trút hết sự "lịch lãm" của mình, như anh nói, vào việc bốc dỡ cá xuống. Điều này thu hút lũ trẻ ranh ma và những kẻ vô công rồi nghề đến đứng quanh các sợi dây cáp neo tàu và nhìn ngó. Tiếp đến, trong năm phút anh xả ra những lời thô tục, như đại bác bắn, như sấm vang, như thoát ra từ lồng ngực của Chúa thịnh nộ.

Sau đó, khi chuẩn bị rời tàu và khi anh đối diện với vợ mình giữa những kẻ tò mò và hàng trăm sọt cá, anh vớt lên từ đáy hầm tàu vài con cá tươi, vừa vớt vừa chửi. Họ đi về nhà, người vợ đi trước, anh đi sau; vợ thì khóc, còn anh thì chửi.

Thế rồi, khi chỉ còn mình anh và chị ở nhà, cửa đóng, anh đập bàn mà không có lý do. Anh vung tay, và khi đã vung tay, anh không dừng lại mà hăm hở giáng vào mặt vợ. Sau mỗi cái tát, anh nguyền rủa:

– Đồ mạt rệp, đồ chết đói! Tao đã chơi đẹp ngày đó, khi tao súc miệng bằng rượu mạnh của thằng cha ăn cắp của mày!

Giờ đây, người vợ khốn đốn sống trong sợ hãi không dứt, trong bất an về tinh thần và thể xác, trong những trận đòn đầy thù hận.

Cuộc đời như thế kéo dài mười năm. Chị sợ hãi đến mức luôn tái mặt khi nói chuyện với bất kỳ ai, đến mức không còn cảm giác trước các cú đấm mà chị phải chịu. Chị trở nên gầy gò, vàng vọt và khô khốc như một con cá hun khói.

II

Một tối nọ, khi người đàn ông của chị đã đi biển, chị chợt tỉnh giấc vì nghe có tiếng gầm gừ. Đó là tiếng của một con chó xổng chuồng. Chị ngồi trên giường, tái mét. Sau khi không nghe gì nữa, chị đi ngủ lại. Nhưng ngay sau đó, có tiếng gió rên rỉ trong ống khói, làm rung chuyển cả ngôi nhà. Cả bầu trời như có một đàn thú vật giận dữ bao phủ và gầm rú.

Thế là chị thức dậy, chạy ra cảng. Những người phụ nữ khác cũng mang đèn lồng chạy ra. Đàn ông cũng chạy ra và nhìn những đốm sáng trên biển, giữa những con sóng cao chất ngất.

Cơn bão kéo dài trong mười lăm giờ. Mười một thủy thủ không trở về, trong đó có Patin.

Người ta tìm thấy ở bờ biển Dieppe các mảnh vỡ con tàu Jeune-Amélie của anh. Họ nhặt được ở hướng Saint-Valéry thi thể của các thủy thủ nhưng không thấy thi thể của anh. Do con tàu bị vỡ đôi nên vợ anh, trong một thời gian dài vẫn chờ đợi anh trở về. Anh có thể đã nhảy sang boong một chiếc tàu khác và thủy thủ ở chiếc tàu đó đã cứu anh rồi trôi dạt đi.

Thế rồi, dần dà, chị quen với việc nghĩ rằng mình là góa phụ. Nhưng chị vẫn run rẩy mỗi khi có một người hàng xóm hay một người ăn mày lạ mặt, một người bán dạo bất ngờ đến nhà mình.

Một thời gian sau, có người bán một con vẹt đầu xanh mang đến xóm.

– 3 franc! – Người bán hô. – Đây là con vẹt có thể nói năng như một luật sư!

Một người bạn của chị thúc cùi chỏ vào người chị và nói:

– Chị mua đi, chị giàu có mà. Có nó, chị như có bạn đồng hành. Giá của con vẹt này phải hơn 30 franc. Chị có thể bán lại nó với giá từ 20 đến 25 franc đấy!

– 4 franc, các bà ơi! – Người bán nói thêm. – Con vẹt này rất lạ!

Bà Patin trả thêm 50 xu và người bán đặt nó vào một chiếc lồng nhỏ. Con vẹt có mỏ nhọn hoắt và chị mang nó về.

Về đến nhà, mỗi lần chị mở cửa lồng sắt để cho nó uống nước, nó lại mổ vào ngón tay chị, làm rách da và chảy máu.

– A, mày thật xấu xa! – Chị nói.

Chị cho nó ăn hạt đay và hạt ngô. Nó rỉa lông, ngó nghiêng ngôi nhà và bà chủ mới.

Ngày hôm sau, khi trời vừa hửng sáng, chị nghe có tiếng nói ồm ồm, sang sảng và hung dữ như giọng của Patin:

– Xác chết! Bò dậy mau!

Chị khiếp sợ đến mức lấy chăn trùm kín đầu lại vì hồi đó, mỗi sáng ngay khi thức dậy, người chồng quá cố luôn rủa vào tai chị những từ này.

Chị run rẩy, thổn thức, cuộn tròn người, lúng túng chờ đòn đánh, co ro trên giường: "Lạy Đức Chúa Trời! Anh ơi! Lạy Đức Chúa Trời! Anh đã trở về, Chúa ơi!"

Vài phút trôi qua, không còn tiếng động trong phòng. Thế là, trong run sợ, chị hé mắt khỏi giường, đoán chắc là anh đang ở ngoài, chuẩn bị xông vào đánh chị.

Chị không nghe thấy gì. Ánh nắng sớm chiếu qua khung cửa kính. Chị tự nhủ:

– Anh ấy chắc chắn đã chết rồi!

Chị chờ đợi trong giây lát và sau khi đã thấy an tâm hơn, chị nghĩ:

– Chắc là mình nằm mơ!

Chị vừa thở phào nhẹ nhõm thì bỗng nghe giọng nói giận dữ, như sấm sét gầm thét:

– Quỷ tha ma bắt! Mày dậy chưa?

Chị giật bắn mình trên giường, ngoan ngoãn đứng dậy như một người vợ quen phục tùng trước những cực hình, dẫu bốn năm êm ả đã trôi qua. Chị cất tiếng run rẩy đáp lại giọng nói vừa nghe:

– Em đây, anh Patin. Anh cần gì ạ?

Nhưng Patin không trả lời.

Chị cuống quýt nhìn quanh. Sau đó, chị tìm kiếm trong tủ, trong lò sưởi, gầm giường nhưng không thấy ai. Cuối cùng, chị ngồi phịch xuống ghế, rã rời, khiếp đảm. Hồn ma Patin như đang ở đâu đây, và chị vừa mới cất tiếng thưa gửi với hắn.

Bỗng chị nghe thấy một tiếng động khẽ ở xó cửa. Con vẹt đậu trong lồng, nghiêng đầu, mắt láo liên nhìn chị. Chị nhìn nó đầy vẻ bàng hoàng. Chị nghĩ ngay đến việc bẻ cổ nó, bóp chết nó. Nhưng không được, giết nó đi là giết chết một giọng nói quen thuộc. Chị ngồi trên mép giường, vừa khóc vừa run rẩy, vừa nguyền rủa con vẹt, vừa thấy kinh sợ những âm thanh mà nó đã bắt chước từ người chồng độc ác của chị.

– Anh ở đâu thế, anh Patin?

Không có tiếng trả lời.

Chị ra khỏi phòng, tim đập thình thịch, leo lên thang gác, mở cửa sổ mái nhìn ra xung quanh, lòng thắt lại.

Chị ngồi thụp xuống đống rơm và bắt đầu khóc nức nở. Giữa tiếng khóc ai oán, chị bỗng nghe từ dưới phòng khách vọng lên tiếng của Patin. Giọng anh ta như đã bớt giận, điềm tĩnh nói:

– Thôi chết! Thôi chết! Giỏi thật! Tao quậy, mày chưa chừa à!

Chị nhoài người xuống cầu thang gọi:

– Em đây, anh Patin. Em sẽ nấu súp cho anh. Đừng giận em, em sẽ nghe lời anh mà!

Chị leo xuống và chạy khắp gian nhà.

Chị suy sụp hoàn toàn, người chết điếng đi. Chị toan chạy sang nhà hàng xóm để cầu cứu thì lại nghe tiếng gầm vang bên tai:

– Quái quỷ, tao chưa chết đâu!

Con vẹt trong lồng trợn tròn mắt, hung dữ nhìn chòng chọc vào chị.

Chị hốt hoảng nhìn nó và thào thào:

– A, thì ra là mày!

Con vẹt nghẹo đầu đắc thắng:

– Nghe đây! Nghe đây! Tao sẽ dạy cho mày biết thế nào là lười biếng!

Điều gì đang diễn ra trong tâm trí chị? Chị kinh hoàng hiểu ra rằng kẻ chết đuối đã trở về, hóa thân vào con vẹt để trả thù, để tiếp tục chửi bới, đay nghiến và thống trị cuộc đời chị như những ngày xưa cũ…

(Guy de Maupassant, truyện ngắn Kẻ chết đuối, Trần Ngọc Hương dịch)

CÂU HỎI NGHỊ LUẬN VĂN HỌC (12,0 điểm)

Có ý kiến cho rằng:

"Trong truyện ngắn hiện thực, một tình huống đầy bất ngờ đôi khi không chỉ đủ để bao quát truyện, mà còn mang chức năng soi thấu tâm can và nỗi sợ nguyên thuỷ của con người."

Bằng việc phân tích truyện ngắn Kẻ chết đuối của nhà văn Pháp Guy de Maupassant, anh/chị hãy làm sáng tỏ nhận định trên.

--------- HẾT ---------

Thí sinh không được sử dụng tài liệu. Giám thị không giải thích gì thêm.

Họ và tên thí sinh: ................................................ Số báo danh: ........................

HƯỚNG DẪN CHẤM VÀ THANG ĐIỂM

A. HƯỚNG DẪN CHUNG

- Giám khảo cần nắm vững tinh thần của hướng dẫn chấm để đánh giá tổng quát bài làm của thí sinh; tránh đếm ý cho điểm một cách máy móc, xơ cứng.
- Đề thi học sinh giỏi đòi hỏi thí sinh phải nắm vững lý luận văn học (đặc trưng truyện ngắn hiện thực, nghệ thuật xây dựng tình huống tự sự), năng lực phân tích tâm lý nhân vật sắc sảo, khả năng lập luận chặt chẽ và hành văn giàu chất văn.
- Khuyến khích những bài viết có cảm nhận tinh tế về bút pháp hiện thực tâm lý của Guy de Maupassant, phát hiện được chiều sâu của tình huống truyện và nỗi ám ảnh kinh hoàng của con người trước bạo lực gia đình.
- Thang điểm toàn bài là 12,0 điểm, chiết tính đến 0,25 điểm.

B. ĐÁP ÁN VÀ THANG ĐIỂM

Lưu ý chấm:
- Chấp nhận các cách triển khai và diễn đạt khác nhau nếu hợp lý, thuyết phục và làm nổi bật được vấn đề trọng tâm của nhận định.
- Đánh giá cao những bài làm đi sâu phân tích được sự chuyển hóa từ nỗi sợ hãi hiện thực sang nỗi ám ảnh tâm thần/nỗi sợ nguyên thủy của nhân vật người vợ.
{widths=12,76,12}