Đề thi chọn học sinh giỏi cấp tỉnh môn Ngữ văn - Năm học 2026 - 2027

1
(8,0 điểm)

Bàn về lối sống mài giũa vẻ ngoài hoàn hảo trên không gian mạng và nỗi sợ lộ sự bất toàn của người trẻ

8,0

a. Yêu cầu về hình thức và kĩ năng
- Viết đúng cấu trúc bài văn nghị luận xã hội, dung lượng khoảng 600 chữ.
- Lập luận chặt chẽ, luận điểm rõ ràng, dẫn chứng xác thực, giàu sức thuyết phục.
- Diễn đạt trôi chảy, trong sáng, có chất văn, không mắc lỗi chính tả, ngữ pháp.

1,0

b. Yêu cầu về kiến thức

1. Giải thích ý kiến
- Bình yên trong tâm hồn: Trạng thái an nhiên, tự tại, chân thật với chính mình, không bị chi phối bởi những xao động và áp lực phán xét bên ngoài.
- Mài giũa vẻ ngoài hoàn hảo trên không gian mạng: Lối sống chuộng hư danh, phô diễn những hình ảnh bóng bẩy, những thành tích ảo được gọt giũa kỹ lưỡng trên mạng xã hội.
- Vết nứt hay sự bất toàn của bản thân: Những khiếm khuyết, thất bại, tổn thương hay giới hạn vốn có của mỗi con người trong đời thực.
$\rightarrow$ Ý kiến phản ánh thực trạng tâm lý đáng báo động của nhiều người trẻ hiện nay: quá chú trọng xây dựng hình ảnh lung linh trên thế giới ảo đến mức sẵn sàng đánh đổi sự an yên, luôn sống trong âu lo vì sợ bị người khác phát hiện ra những yếu điểm, khiếm khuyết của mình.

1,5

2. Bàn luận, chứng minh vấn đề
- Vì sao nhiều người trẻ lại chọn mài giũa vẻ ngoài hoàn hảo trên không gian mạng?
+ Do áp lực của thời đại số: văn hóa "khoe mẽ", hội chứng FOMO (sợ bị bỏ rơi), áp lực đồng trang lứa (peer pressure).
+ Do nhu cầu khẳng định bản thân nhưng nhận thức chưa chín chắn, ngộ nhận rằng lượt thích (like), theo dõi (follow) chính là thước đo giá trị bản thân.
- Hậu quả của việc đánh đổi sự bình yên lấy vỏ bọc hoàn hảo:
+ Khiến con người rơi vào trạng thái kiệt quệ tâm lý, stress, cô đơn ngay giữa đám đông ảo; đánh mất kết nối chân thực với cuộc sống và những người xung quanh.
+ Khi không chấp nhận sự bất toàn, con người dễ trượt dài trong sự giả dối, tự huyễn hoặc và đánh mất cơ hội trưởng thành đích thực.
- Ý nghĩa của việc chấp nhận "vết nứt" và sự bất toàn:
+ Bản chất của con người và cuộc sống là bất toàn; những vết nứt chính là nơi ánh sáng đi vào (Leonard Cohen), là động lực để con người học hỏi và hoàn thiện.
+ Dám đối diện với khiếm khuyết là biểu hiện của lòng dũng cảm, sự tự tin và lòng tự trắc ẩn với chính mình.

3,5

3. Mở rộng vấn đề và bài học nhận thức, hành động
- Mở rộng: Lên án lối sống giả tạo không đồng nghĩa với việc cấm đoán việc chia sẻ những điều tốt đẹp trên mạng xã hội; vấn đề cốt lõi là sự cân bằng và tính chân thực.
- Bài học:
+ Nhận thức: Thấu hiểu giá trị tự thân không nằm ở màn hình phẳng mà nằm ở chiều sâu tâm hồn và hành động thực tế.
+ Hành động: Học cách "detox" công nghệ, dũng cảm sống thật, yêu thương cả những điều chưa hoàn hảo của bản thân và người khác.

1,5

c. Sáng tạo
Có cách nhìn nhận vấn đề sâu sắc, độc đáo; văn phong giàu hình ảnh, biểu cảm; liên hệ thực tế tinh tế.

0,5

2
(12,0 điểm)

Làm sáng tỏ nhận định của Bùi Việt Thắng qua các chi tiết đắt giá trong đoạn trích truyện ngắn “Tướng về hưu” (Nguyễn Huy Thiệp)

12,0

a. Yêu cầu về hình thức và kĩ năng
- Nắm vững phương pháp làm bài nghị luận văn học về một ý kiến lý luận gắn với phân tích, đánh giá tác phẩm tự sự.
- Bố cục rõ ràng, lập luận sắc sảo, năng lực cảm thụ văn chương tinh tế; phân tích chi tiết nghệ thuật thấu đáo, có chiều sâu.
- Diễn đạt trong sáng, giàu hình ảnh, từ ngữ chính xác, không mắc lỗi dùng từ, chính tả, ngữ pháp.

1,0

b. Yêu cầu về kiến thức

1. Giải thích nhận định của Bùi Việt Thắng
- Chi tiết đắt giá: Là những chi tiết nghệ thuật cô đọng, giàu sức gợi, giữ vai trò điểm sáng thẩm mỹ trong cấu trúc tác phẩm ("chi tiết nhỏ làm nên nhà văn lớn").
- Chi tiết chân thực: Bắt nguồn từ hiện thực đời sống, chính xác về mặt tâm lý, hành vi, bối cảnh, đem lại tính thuyết phục nghệ thuật cho hình tượng.
- Ý nghĩa tượng trưng: Khả năng vượt thoát khỏi sự miêu tả bề mặt để khái quát những vấn đề sâu sắc về bản chất đời sống, số phận con người và quy luật nhân sinh.
- Hàm chứa cách nhìn, cách đánh giá và năng lực tưởng tượng của nhà văn: Thể hiện tư tưởng, nhãn quan hiện thực tỉnh táo, lòng trắc ẩn và cá tính sáng tạo độc đáo của người cầm bút.
$\rightarrow$ Nhận định khẳng định quy luật sáng tạo cốt lõi: một chi tiết nghệ thuật có giá trị phải là sự thăng hoa giữa tính chân thực của đời sống và sức khái quát biểu tượng, truyền tải trọn vẹn thông điệp tư tưởng của nhà văn.

2,0

2. Phân tích, làm sáng tỏ nhận định qua các chi tiết đắt giá trong đoạn trích “Tướng về hưu”

* Chi tiết nồi cám nuôi chó béc-giê nấu bằng các mẩu thai nhi:
- Ý nghĩa chân thực:
+ Phản ánh trần trụi hiện thực của thời kỳ chuyển đổi cơ chế sang kinh tế thị trường: công việc nạo hút thai của Thủy ở bệnh viện sản và việc tận dụng các phế phẩm y tế để chăn nuôi sinh lời.
+ Lời kể lạnh lùng, ráo hoảnh của nhân vật "tôi": "Thực ra điều này tôi biết nhưng cũng bỏ qua, chẳng quan trọng gì".
- Ý nghĩa tượng trưng và tư tưởng của nhà văn:
+ Chi tiết đạt tới đỉnh điểm của sự rùng rợn, ghê tởm, trở thành biểu tượng cho sự xuống cấp tột cùng của đạo đức và lương tri con người trước ma lực của đồng tiền. Sự sống và phẩm giá con người bị biến thành phương tiện vụ lợi vật chất.
+ Thể hiện cái nhìn sắc lạnh, can đảm của Nguyễn Huy Thiệp: phơi bày mặt trái khốc liệt của đời sống kinh tế thị trường sơ khai khi giá trị đồng tiền lấn át luân thường đạo lý.

3,0

* Chi tiết phản ứng của các nhân vật (ông Thuấn, Thủy, Thuần):
- Chi tiết phản ứng của ông Thuấn ("Cha tôi khóc. Ông cầm phích đá ném vào đàn chó béc giê: Khốn nạn! Tao không cần sự giàu có này"):
+ Ý nghĩa chân thực: Hành động bản năng bộc phát của một vị tướng trận mạc cả đời quen với danh dự, kỷ cương và sự hy sinh cao cả khi đối mặt với sự tha hóa ngay dưới mái nhà mình.
+ Ý nghĩa tượng trưng: Tiếng khóc bất lực và cơn giận dữ là biểu tượng cho sự phản kháng đơn độc của lương tri, của phẩm giá làm người trước cái ác và sự vô cảm. Đó là bi kịch lạc lõng của thế hệ người lính lý tưởng thời chiến khi bước vào đời thường thời bình.
- Chi tiết phản ứng của Thủy ("Sao không cho vào máy xát? Sao để ông biết?!"):
+ Ý nghĩa chân thực và tượng trưng: Thủy không hề hối lỗi hay ghê sợ hành vi của mình mà chỉ lo sợ việc bị lộ. Chi tiết lột tả bản chất thực dụng đến tàn nhẫn, sự ráo riết tính toán được che đậy bằng sự vén khéo của người phụ nữ hiện đại.
- Chi tiết ở phần cuối đoạn trích:
+ Việc Thủy tính toán lỗ lãi từng nghìn đồng đối lập với hành động ông Thuấn đem mảnh lụa hoa và nửa lạng cao quý giá chia cho cô Lài, ông Cơ — những người làm thuê nghèo khó. Chi tiết thể hiện sự đối nghịch gay gắt giữa lối sống vị kỷ, thực dụng với tấm lòng nhân hậu, trọng tình nghĩa của vị tướng già.

3,0

3. Đánh giá, nâng cao vấn đề lý luận
- Hệ thống chi tiết trong đoạn trích được chọn lọc gắt gao, nén chặt cảm xúc, tạo nên xung đột kịch tính sâu sắc giữa hai hệ giá trị: đạo đức truyền thống - lý tưởng nhân đạo đối lập với chủ nghĩa thực dụng - văn hóa đồng tiền.
- Khẳng định phong cách nghệ thuật độc đáo của Nguyễn Huy Thiệp: bút pháp hiện thực tỉnh táo đến tàn nhẫn, giọng văn lạnh lùng khách quan nhưng ẩn chứa nỗi đau nhức nhối trước sự băng hoại của nhân tính.
- Bài học sáng tạo và tiếp nhận:
+ Đối với nhà văn: Cần có đôi mắt thấu thị, dũng cảm đối diện với sự thật trần trụi và tài năng chắt lọc những chi tiết mang sức chứa tư tưởng lớn.
+ Đối với người đọc: Cần vượt qua bề mặt của câu chữ, thấu cảm chiều sâu nhân đạo và thông điệp cảnh tỉnh của tác phẩm để thanh lọc tâm hồn.

2,0

c. Sáng tạo
Có năng lực tư duy lý luận sâu sắc, kiến giải độc đáo; biết so sánh liên hệ mở rộng; văn phong giàu chất văn, lập luận biến hóa, cuốn hút.

1,0

TỔNG ĐIỂM

20,0