ĐỀ KIỂM TRA GIỮA HỌC KỲ I MÔN NGỮ VĂN 10 - NHÀ MẸ LÊ (THẠCH LAM)

I

ĐỌC HIỂU

4,0

1

Nhân vật chính trong đoạn trích: Mẹ Lê (hoặc nhân vật mẹ Lê).

0,5

2

Chi tiết trong đoạn trích:
- Mẹ Lê nằm co ro trên chiếc chiếu manh rách nát, kéo đàn con xúm xít quanh mình.
- Đàn con rúc đầu vào lòng mẹ như những chú gà con núp dưới cánh gà mẹ để tìm hơi ấm.
(Thí sinh trích dẫn đúng nguyên văn một hoặc cả hai ý trên đều cho điểm tối đa).

0,5

3

Nội dung chính của đoạn trích:
- Tái hiện hoàn cảnh nghèo khổ, lam lũ, đông con và cuộc sống cơ cực của gia đình mẹ Lê ở phố chợ.
- Ngợi ca tình mẫu tử thiêng liêng, đức hi sinh, sự nhẫn nại của mẹ Lê và tình cảm ấm áp, chở che giữa mẹ và đàn con trong cảnh nghèo đói.
- Thể hiện niềm cảm thông sâu sắc, sự trân trọng nâng niu của nhà văn Thạch Lam đối với người lao động nghèo khổ.

1,0

4

Ý nghĩa của hình ảnh:
- Về hoàn cảnh sống: Cho thấy sự nghèo túng, thiếu thốn tột cùng về vật chất (thiếu manh áo ấm, chăn ấm trong đêm mùa đông buốt giá). (0,25 điểm)
- Về tình cảm gia đình: Khắc hoạ tình mẫu tử ấm áp, bao la của mẹ Lê – người mẹ nghèo như cánh chim chở che đàn con thơ dại; đồng thời thể hiện sự nương tựa, gắn bó, tin cậy tuyệt đối của đàn con thơ đối với mẹ. (0,5 điểm)
- Thái độ của tác giả: Thể hiện niềm xúc động xót xa và cái nhìn yêu thương, nhân đạo sâu sắc của Thạch Lam trước cảnh ngộ của những kiếp người bần cùng. (0,25 điểm)

1,0

5

Thí sinh có thể rút ra bài học/thông điệp khác nhau, đảm bảo diễn đạt mạch lạc, có tính giáo dục và thuyết phục.
Gợi ý:
- Thông điệp: Tình mẫu tử và tình cảm gia đình là điểm tựa tinh thần thiêng liêng, quý giá nhất giúp con người vượt qua mọi nghịch cảnh, gian khổ của cuộc sống (hoặc: Cần biết trân trọng sự hi sinh thầm lặng của cha mẹ; cần có lòng trắc ẩn, yêu thương những mảnh đời bất hạnh). (0,25 điểm)
- Lí giải thuyết phục: Vì vật chất có thể thiếu thốn nhưng tình yêu thương sẽ sưởi ấm tâm hồn, tiếp thêm nghị lực sống; nếu thiếu tình cảm gia đình con người sẽ trở nên cô độc, chai sạn... (0,75 điểm)
Chấp nhận cách diễn đạt khác nếu hợp lý, thuyết phục.

1,0

II

VIẾT

6,0

1

Viết bài văn phân tích, đánh giá nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của đoạn trích truyện ngắn Nhà mẹ Lê (Thạch Lam)

6,0

YÊU CẦU VỀ HÌNH THỨC

2,0

a. Bảo đảm cấu trúc bài văn nghị luận
Có đủ Mở bài, Thân bài, Kết bài. Mở bài nêu được vấn đề, Thân bài triển khai được vấn đề, Kết bài khẳng định lại vấn đề.

0,5

b. Xác định đúng vấn đề nghị luận
Phân tích, đánh giá nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của đoạn trích truyện ngắn Nhà mẹ Lê của Thạch Lam.

0,5

c. Chính tả, ngữ pháp
Bảo đảm chuẩn chính tả, ngữ pháp tiếng Việt.

0,5

d. Sáng tạo
Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ, giàu hình ảnh, chất văn.

0,5

YÊU CẦU VỀ NỘI DUNG

4,0

A. Mở bài
- Giới thiệu tác giả Thạch Lam (cây bút tiêu biểu của nhóm Tự lực văn đoàn với phong cách truyện ngắn tâm tình, không có cốt truyện gay cấn).
- Giới thiệu truyện ngắn Nhà mẹ Lê và đoạn trích; dẫn dắt nêu vấn đề: nét đặc sắc về nội dung (hiện thực nghèo khổ và vẻ đẹp tình mẫu tử) cùng nghệ thuật truyện ngắn đặc sắc.

0,25

B. Thân bài
Thí sinh có thể triển khai theo nhiều cách, nhưng cần bảo đảm các nội dung cơ bản sau:

1. Giới thiệu chung
- Xuất xứ: Nhà mẹ Lê in trong tập Gió đầu mùa (1937), sáng tác trong giai đoạn văn học 1930 – 1945.
- Vị trí đoạn trích: Nằm ở phần đầu tác phẩm, giới thiệu gia cảnh, chân dung mẹ Lê và nếp sinh hoạt ấm cúng giữa cảnh nghèo khổ.

0,5

2. Nét đặc sắc về nội dung
- Chủ đề/Cảm hứng: Khắc hoạ cuộc sống cơ cực của người dân ngụ cư xóm chợ trước Cách mạng tháng Tám, đồng thời ca ngợi vẻ đẹp tâm hồn của con người lao động nghèo.
- Hình tượng nhân vật trung tâm (Mẹ Lê):
+ Số phận, cảnh ngộ: Góa bụa, nghèo túng nhất xóm chợ, ngoại hình lam lũ nắng gió, gánh trên vai một đàn con thơ mười một đứa nheo nhóc.
+ Phẩm chất cao đẹp: Chăm chỉ, thầm lặng làm đủ mọi nghề để nuôi con; đức hi sinh vô bờ bến; tình mẫu tử nồng ấm, nhẫn nại; coi con là nguồn sống, niềm an ủi duy nhất.
- Giá trị tư tưởng, nhân đạo: Tố cáo hiện thực xã hội đẩy người dân vào bước đường cùng; đồng thời thể hiện niềm thương cảm sâu xa và sự trân trọng, nâng niu của nhà văn trước tình cảm gia đình thiêng liêng.

1,75

3. Nét đặc sắc về nghệ thuật
- Ngôi kể thứ ba khách quan kết hợp điểm nhìn trần thuật đầy thấu cảm, xót thương.
- Nghệ thuật xây dựng nhân vật: Khắc họa chủ yếu qua hành động, chi tiết đời thường mộc mạc giàu sức gợi (không đao to búa lớn), miêu tả tâm lý gián tiếp qua cử chỉ, ánh mắt.
- Nghệ thuật tương phản đối lập: Giữa cái đói rét, túp lều rách nát với tiếng cười bi bô và hơi ấm tình mẫu tử nồng đượm.
- Ngôn ngữ giản dị, trong sáng, câu văn giàu nhịp điệu và chất thơ man mác, giọng điệu trữ tình sâu lắng đặc trưng của văn phong Thạch Lam.

1,25

4. Đánh giá
- Đoạn trích thể hiện tài năng văn xuôi xuất sắc của Thạch Lam, tạo nên sức sống bền bỉ cho truyện ngắn Nhà mẹ Lê.
- Bài học, thông điệp: Giáo dục lòng trắc ẩn, sự đồng cảm với những số phận nghèo khổ; nhắc nhở mỗi người biết quý trọng gia đình và đức hi sinh của cha mẹ.

0,25

C. Kết bài
- Khái quát lại giá trị nội dung và nghệ thuật của đoạn trích.
- Khẳng định vị trí của tác phẩm và đóng góp của Thạch Lam đối với văn xuôi Việt Nam hiện đại giai đoạn 1930 – 1945.

0,25

TỔNG ĐIỂM

10,0