Đề kiểm tra Đọc hiểu Ngữ văn 10 - Truyện ngắn Nhà mẹ Lê (Thạch Lam)

I

ĐỌC HIỂU

4,0

1

Nhân vật chính: Mẹ Lê (hoặc mẹ con mẹ Lê).

0,5

2

Thí sinh trích dẫn đúng các chi tiết, từ ngữ trong văn bản:
- Căn nhà/gia cảnh: túp lều tranh xiêu vẹo ở góc chợ, vách nứa rách nát gió lọt từng cơn, không có giường chiếu gì cả, chỉ có mấy manh chiếu rách rải trên nền đất ẩm...
- Đàn con: cởi trần mút ngón tay, vá vai hay rách ống, nhếch nhác, vàng vọt, đói khổ như nhau, khóc thút thít vì lạnh...
(Thí sinh trích dẫn được từ 2 chi tiết trở lên cho mỗi ý được trọn điểm).

0,5

3

Thí sinh trình bày theo các bước định hướng:
- Đoạn trích kể lại cảnh ngộ sống nghèo khó, cơ cực, đông con của mẹ Lê nơi xóm chợ và tình yêu thương, sự chở che ấm áp của người mẹ dành cho đàn con nhỏ trong đêm đông giá rét.
- Tác giả thể hiện niềm xót xa, thương cảm sâu sắc trước nỗi khổ của người nghèo, đồng thời ca ngợi tình mẫu tử thiêng liêng.

0,5

0,5

4

Thí sinh trả lời theo các ý:
- Nội dung chi tiết: Gợi tả hành động vỗ về âu yếm và lời dỗ dành chan chứa tình thương, niềm hi vọng của mẹ Lê với đàn con trong đêm rét.
- Ý hiểu về nhân vật mẹ Lê: Là người mẹ nghèo khổ, lam lũ, chịu thương chịu khó nhưng giàu đức hi sinh và hết lòng yêu thương con cái; là chỗ dựa tinh thần ấm áp duy nhất của đàn con thơ.
- Tác giả bày tỏ thái độ xót thương, trân trọng, ngợi ca người mẹ nghèo.

0,25

0,5

0,25

5

- Nêu được thông điệp/bài học có ý nghĩa nhất (Thường bắt đầu bằng: Cần/Nên/Phải/Hãy...: trân trọng tình cảm gia đình, biết ơn sự hi sinh của cha mẹ, đồng cảm chia sẻ với những mảnh đời bất hạnh...).
- Lí giải thuyết phục vì sao: chỉ ra được giá trị, tác động tích cực của bài học đối với bản thân và cuộc sống.

0,25

0,75

II

VIẾT

6,0

Phân tích, đánh giá nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của đoạn trích truyện ngắn "Nhà mẹ Lê" (Thạch Lam)

6,0

a. Bảo đảm cấu trúc bài văn nghị luận
Có đủ Mở bài (giới thiệu tác giả, tác phẩm, đoạn trích và vấn đề cần bàn luận), Thân bài (triển khai các luận điểm phân tích, đánh giá), Kết bài (khẳng định lại vấn đề).

0,5

b. Xác định đúng vấn đề nghị luận
Phân tích, đánh giá nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của đoạn trích truyện ngắn Nhà mẹ Lê.

0,5

c. Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm
Thí sinh có thể triển khai theo nhiều cách, kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ và dẫn chứng; đáp ứng các yêu cầu cơ bản sau:

4,0

* 1. Giới thiệu chung
- Tác giả Thạch Lam: cây bút tiêu biểu của Tự lực văn đoàn với phong cách truyện ngắn tâm tình, không có cốt truyện gay cấn mà thấm đượm chất thơ và lòng nhân đạo.
- Tác phẩm "Nhà mẹ Lê" (in trong tập "Gió đầu mùa", 1937); đoạn trích thuộc phần mở đầu, khắc hoạ chân thực hoàn cảnh và vẻ đẹp tình mẫu tử của mẹ con mẹ Lê.

0,5

* 2. Nét đặc sắc về nội dung
- Đề tài và hình tượng nhân vật trung tâm (1,0 điểm):
+ Đề tài viết về cuộc sống của người nghèo khổ nơi phố chợ trước Cách mạng tháng Tám.
+ Hình tượng mẹ Lê: ngoại hình lam lũ, chắc chắn, thấp bé, da mặt nhăn nheo như quả trám khô; cuộc đời làm mướn cực nhọc nuôi đoàn con thơ đói rách.
+ Vẻ đẹp tâm hồn người mẹ: đức hi sinh, tình mẫu tử nồng ấm, bản năng chở che ôm ấp đàn con giữa cái rét buốt của mùa đông.
- Giá trị tư tưởng và cảm hứng nhân đạo (0,75 điểm):
+ Phản ánh chân thực hiện thực đói khổ, ngột ngạt của người lao động trước năm 1945.
+ Thể hiện tấm lòng xót xa, thương cảm sâu sắc của Thạch Lam, trân trọng ánh sáng của tình người lấp lánh trong cảnh ngộ tăm tối.

1,75

* 3. Nét đặc sắc về nghệ thuật
- Ngôi kể thứ ba khách quan kết hợp với điểm nhìn thấu cảm, giàu yêu thương của người kể chuyện.
- Nghệ thuật xây dựng nhân vật qua miêu tả ngoại hình chân thực, cử chỉ, hành động và lời nói mộc mạc, xúc động (trọng tâm - 0,75 điểm).
- Ngôn ngữ giản dị, giọng điệu trữ tình, man mác thương cảm, giàu chất thơ và sức gợi.

1,25

* 4. Đánh giá chung
- Đánh giá ý nghĩa đoạn trích: khẳng định tài năng và phong cách truyện ngắn độc đáo của Thạch Lam; tạo nên sức sống bền bỉ cho tác phẩm.
- Rút ra bài học nhân sinh: bồi dưỡng lòng trắc ẩn, tình yêu thương và sự sẻ chia trong cuộc sống hôm nay.

0,5

d. Chính tả, ngữ pháp
Bảo đảm chuẩn chính tả, ngữ pháp tiếng Việt.

0,5

e. Sáng tạo
Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ, văn phong truyền cảm, giàu hình ảnh.

0,5

TỔNG ĐIỂM

10,0