Đề kiểm tra giữa học kì I môn Khoa học tự nhiên 9 – Phần Vật lí: Ánh sáng

PHẦN I. TRẮC NGHIỆM NHIỀU LỰA CHỌN (3,0 điểm)

Chọn chữ cái A, B, C hoặc D đứng trước phương án trả lời đúng.

Câu 1 (0,25 điểm). Khi tia sáng truyền từ không khí vào nước thì

Câu 2 (0,25 điểm). Ánh sáng truyền trong một môi trường trong suốt có chiết suất $n = 1{,}5$. Biết vận tốc ánh sáng trong chân không là $3\cdot 10^8$ m/s, vận tốc ánh sáng trong môi trường đó là

Câu 3 (0,25 điểm). Hiện tượng phản xạ toàn phần xảy ra khi ánh sáng truyền từ môi trường chiết quang hơn sang môi trường chiết quang kém và

Câu 4 (0,25 điểm). Ánh sáng truyền từ nước (chiết suất $\dfrac{4}{3}$) ra không khí. Biết $\sin 49^\circ \approx 0{,}75$, góc tới hạn phản xạ toàn phần tại mặt phân cách là

Câu 5 (0,25 điểm). Chiếu một chùm sáng trắng hẹp vào mặt bên của một lăng kính, trên màn chắn đặt sau lăng kính ta thu được

Câu 6 (0,25 điểm). Phát biểu nào sau đây đúng về ánh sáng đơn sắc?

Câu 7 (0,25 điểm). Trộn hai chùm sáng màu đỏ và màu lục với nhau, ta thu được ánh sáng có màu

Câu 8 (0,25 điểm). Một tia sáng tới song song với trục chính của một thấu kính hội tụ thì tia ló

Câu 9 (0,25 điểm). Đặt một vật sáng ở ngoài khoảng tiêu cự của một thấu kính phân kì, ảnh của vật tạo bởi thấu kính có tính chất

Câu 10 (0,25 điểm). Đặt một vật sáng vuông góc với trục chính của thấu kính hội tụ, cách thấu kính một khoảng lớn hơn hai lần tiêu cự. Ảnh của vật tạo bởi thấu kính là

Câu 11 (0,25 điểm). Kính lúp là thấu kính hội tụ có tiêu cự ngắn, được dùng để

Câu 12 (0,25 điểm). Cắm một chiếc đũa thẳng vào một cốc nước trong suốt, ta thấy chiếc đũa như bị gãy khúc tại mặt nước. Hiện tượng này được giải thích bằng

PHẦN II. TRẮC NGHIỆM ĐÚNG – SAI (2,0 điểm)

Trong mỗi ý a), b), c), d) ở mỗi câu, thí sinh chọn đúng (Đ) hoặc sai (S).

Câu 1 (1,0 điểm). Một tia sáng truyền từ nước (chiết suất $n_1 = \dfrac{4}{3}$) ra không khí (chiết suất $n_2 = 1$).
a) Khi góc tới nhỏ, tia sáng bị khúc xạ tại mặt phân cách và góc khúc xạ lớn hơn góc tới.
b) Góc tới hạn phản xạ toàn phần tại mặt phân cách này thoả mãn $\sin i_{gh} = \dfrac{3}{4}$, tức là $i_{gh} \approx 48{,}6^\circ$.
c) Nếu tăng góc tới đến $60^\circ$ thì tia sáng vẫn truyền ra được không khí với góc khúc xạ lớn hơn $60^\circ$.
d) Hiện tượng phản xạ toàn phần chỉ xảy ra khi ánh sáng truyền từ môi trường chiết quang hơn sang môi trường chiết quang kém.

Câu 2 (1,0 điểm). Đặt một vật sáng $AB$ cao 2 cm vuông góc với trục chính của một thấu kính hội tụ có tiêu cự 10 cm, điểm $A$ nằm trên trục chính và cách thấu kính 30 cm.
a) Ảnh $A'B'$ của vật là ảnh thật, ngược chiều với vật.
b) Khoảng cách từ ảnh đến thấu kính là 15 cm.
c) Chiều cao của ảnh là 1 cm.
d) Nếu dịch chuyển vật lại gần thấu kính sao cho $A$ cách thấu kính 5 cm thì ảnh của vật vẫn là ảnh thật.

PHẦN III. TRẮC NGHIỆM TRẢ LỜI NGẮN (2,0 điểm)

Viết kết quả tính được vào chỗ chấm.

Câu 1 (0,5 điểm). Ánh sáng truyền từ thuỷ tinh có chiết suất $1{,}5$ ra không khí. Tính sin của góc tới hạn phản xạ toàn phần (làm tròn đến hai chữ số thập phân).

Đáp án: ..............................

Câu 2 (0,5 điểm). Một vật sáng đặt vuông góc với trục chính của một thấu kính hội tụ có tiêu cự $10$ cm và cách thấu kính $15$ cm. Tính khoảng cách từ ảnh đến thấu kính (theo đơn vị cm).

Đáp án: ..............................

Câu 3 (0,5 điểm). Một kính lúp có tiêu cự $8$ cm. Tính số bội giác của kính lúp đó (làm tròn đến một chữ số thập phân).

Đáp án: ..............................

Câu 4 (0,5 điểm). Một tia sáng truyền từ không khí vào một môi trường trong suốt với góc tới $60^\circ$ thì góc khúc xạ là $30^\circ$. Biết $\sin 60^\circ \approx 0{,}87$ và $\sin 30^\circ = 0{,}5$, tính chiết suất của môi trường đó (làm tròn đến hai chữ số thập phân).

Đáp án: ..............................

PHẦN IV. TỰ LUẬN (3,0 điểm)

Câu 1 (1,0 điểm).
a) Vì sao khi chiếu một chùm sáng trắng vào lăng kính ta lại thu được một dải màu từ đỏ đến tím?
b) Ban ngày, dưới ánh sáng mặt trời, ta nhìn thấy lá cây có màu xanh. Vì sao khi chỉ chiếu ánh sáng đỏ vào lá cây thì ta lại thấy lá cây gần như có màu đen?

Câu 2 (1,5 điểm). Một vật sáng $AB$ cao 4 cm được đặt vuông góc với trục chính của một thấu kính hội tụ có tiêu cự $f = 12$ cm, điểm $A$ nằm trên trục chính và cách thấu kính 18 cm.
a) Vẽ ảnh $A'B'$ của vật $AB$ qua thấu kính và nêu tính chất của ảnh.
b) Tính khoảng cách từ ảnh đến thấu kính.
c) Tính chiều cao của ảnh.

Câu 3 (0,5 điểm). Một người dùng một kính lúp có số bội giác $2{,}5x$ để quan sát một vật nhỏ.
a) Tính tiêu cự của kính lúp đó.
b) Để quan sát được ảnh của vật qua kính, người đó phải đặt vật ở vị trí nào so với kính?

--------- HẾT ---------

Họ và tên thí sinh: ................................................ Số báo danh: ........................

HƯỚNG DẪN CHẤM VÀ THANG ĐIỂM

A. HƯỚNG DẪN CHUNG

- Tổng điểm toàn bài là 10,0 điểm; điểm thành phần nhỏ nhất là 0,25 điểm (riêng phần II chấm theo bậc thang).
- Phần I: mỗi câu trả lời đúng được 0,25 điểm.
- Phần II: đúng 1 ý được 0,1 điểm; đúng 2 ý được 0,25 điểm; đúng 3 ý được 0,5 điểm; đúng cả 4 ý được 1,0 điểm.
- Phần III: mỗi câu trả lời đúng được 0,5 điểm.
- Phần IV: chấm theo từng bước trong bảng; điểm của câu là tổng điểm các ý.
- Học sinh làm theo cách khác, nếu đúng vẫn cho điểm tối đa.
- Thiếu hoặc sai đơn vị trừ 0,25 điểm cho toàn bài.

B. ĐÁP ÁN VÀ THANG ĐIỂM

1. Phần I. Trắc nghiệm nhiều lựa chọn (3,0 điểm)

Mỗi câu trả lời đúng được 0,25 điểm.

2. Phần II. Trắc nghiệm đúng – sai (2,0 điểm)

Đúng 1 ý: 0,1 điểm — đúng 2 ý: 0,25 điểm — đúng 3 ý: 0,5 điểm — đúng cả 4 ý: 1,0 điểm.

3. Phần III. Trắc nghiệm trả lời ngắn (2,0 điểm)

Mỗi câu trả lời đúng được 0,5 điểm.

4. Phần IV. Tự luận (3,0 điểm)

Hình vẽ ở câu 2 phần tự luận phải thể hiện đúng đường truyền của ít nhất hai tia sáng; không có hình hoặc hình sai thì không cho điểm phần vẽ ảnh.