Đề kiểm tra Giữa học kì I Địa lí 10 - Mã đề 02 (Kèm Barem, Ma trận và Bản đặc tả)

Độ dài ngày (giờ)

12

10,7

9,0

0

0 (suốt 6 tháng)

Độ dài đêm (giờ)

12

13,3

15,0

24

24 (suốt 6 tháng)

1

A

5

B

9

B

13

B

2

B

6

B

10

A

14

B

3

A

7

B

11

B

15

B

4

B

8

B

12

C

16

A

1

a)

Đúng

Đây là định nghĩa và các chức năng cốt lõi của Hệ thống thông tin địa lí (GIS).

b)

Sai

Bản đồ số trong GIS hoàn toàn có thể biên tập, trình bày và xuất ra các định dạng in ấn thành bản đồ giấy khi cần thiết.

c)

Đúng

Khả năng tích hợp, chồng xếp các lớp bản đồ chuyên đề giúp mô phỏng, dự báo và ra quyết định chính xác trong quản lí.

d)

Sai

Điện thoại thông minh thu trực tiếp sóng từ các vệ tinh định vị (GPS/Glonass/Galileo) thông qua chip định vị tích hợp, không phụ thuộc vào sóng mạng di động để xác định toạ độ.

2

a)

Đúng

Ngày 22/12 Mặt Trời ở chí tuyến Nam, bán cầu Bắc chếch xa Mặt Trời nên càng lên vĩ độ cao ngày càng ngắn, đêm càng dài.

b)

Sai

Ở Xích đạo quanh năm đường phân chia sáng tối luôn đi qua cực và chia đôi đường vĩ tuyến nên độ dài ngày luôn bằng đêm ($12$ giờ ngày, $12$ giờ đêm).

c)

Sai

Dạng thích hợp nhất để thể hiện cơ cấu thành phần tại một thời điểm/địa điểm là biểu đồ tròn (hoặc biểu đồ cột chồng cơ cấu), biểu đồ đường dùng thể hiện tốc độ tăng trưởng hoặc diễn biến theo thời gian.

d)

Đúng

Ngày 22/12 bán cầu Nam ngả nhiều nhất về phía Mặt Trời, khu vực từ vòng cực Nam đến cực Nam chìm trong ánh sáng, tại cực Nam là hiện tượng ngày dài 24 giờ suốt 6 tháng mùa nóng.

1

17 giờ 00 phút
(hoặc 17h00; 17:00 ngày 20/11/2024)

- Chênh lệch múi giờ giữa Hà Nội (+7) và Tô-ky-ô (+9): $9 - 7 = 2$ múi giờ (Hà Nội nằm ở phía Tây nên có giờ muộn hơn Tô-ky-ô 2 giờ).
- Thời điểm phát sóng trực tiếp tại Việt Nam là: $19\text{h}00 - 2\text{h} = \mathbf{17\text{h}00}$ cùng ngày 20/11/2024.

0,25

2

19 giờ 00 phút ngày 01/01/2025
(hoặc 19h00 ngày 01/01/2025; 19:00 ngày 1/1/2025)

- Luân Đôn ở múi giờ 0, Tô-ky-ô ở múi giờ +9 nên giờ Tô-ky-ô chạy sớm hơn Luân Đôn 9 giờ.
- Khi máy bay cất cánh (22h00 ngày 31/12/2024 tại Luân Đôn), giờ tương ứng tại Tô-ky-ô là: $22\text{h}00 + 9\text{h} = 31\text{h}00$ ngày 31/12/2024, tức 07 giờ 00 phút ngày 01/01/2025.
- Sau 12 giờ bay liên tục, thời điểm hạ cánh tại Tô-ky-ô là: $07\text{h}00 + 12\text{h} = \mathbf{19\text{h}00\text{ ngày }01/01/2025}$.

0,25

3

Phương pháp chấm điểm
(hoặc Chấm điểm)

Phương pháp chấm điểm dùng các điểm chấm phân bố trên bản đồ để biểu hiện các đối tượng phân tán, nhỏ lẻ (như điểm dân cư nông thôn, số lượng gia súc, diện tích cây trồng phân tán).

0,25

4

Tầng badan
(hoặc Tầng đá badan; Đá bazan)

Vỏ lục địa được cấu tạo gồm 3 tầng đá từ trên xuống dưới lần lượt là: tầng trầm tích, tầng granit và tầng badan.

0,25

1

a

Giải thích hiện tượng các mùa và mùa trái ngược nhau giữa 2 bán cầu:

1,00

- Do trục Trái Đất nghiêng một góc $66^\circ33'$ so với mặt phẳng quỹ đạo và không đổi phương khi chuyển động tịnh tiến quanh Mặt Trời.

0,25

- Góc chiếu của tia sáng Mặt Trời (góc nhập xạ) và thời gian chiếu sáng trong năm tại mọi nơi trên bề mặt Trái Đất (trừ Xích đạo) luôn thay đổi theo chu kì, sinh ra các mùa khí hậu khác nhau.

0,25

- Khi chuyển động, có thời kì bán cầu Bắc ngả về phía Mặt Trời (góc nhập xạ lớn, ngày dài hơn đêm, nhận nhiều nhiệt) là mùa nóng/mùa hạ thì bán cầu Nam chếch xa Mặt Trời (góc nhập xạ nhỏ, ngày ngắn hơn đêm, nhận ít nhiệt) là mùa lạnh/mùa đông.

0,25

- Ngược lại, khi bán cầu Nam ngả về phía Mặt Trời thì bán cầu Bắc lại chếch xa Mặt Trời. Do đó, các mùa ở hai bán cầu luôn diễn ra hoàn toàn trái ngược nhau.

0,25

b

Vận dụng giải thích hiện tượng qua câu ca dao Việt Nam:

0,50

- Câu ca dao phản ánh quy luật ngày đêm dài ngắn theo mùa (hoặc theo thời gian trong năm).

0,25

- Giải thích nguyên nhân tại Việt Nam:
+ Tháng năm (âm lịch, mùa hạ ở bán cầu Bắc): Nước ta nằm hoàn toàn ở bán cầu Bắc, ngả về phía Mặt Trời nên ngày dài hơn đêm, trời sáng sớm và tối muộn ("chưa nằm đã sáng").
+ Tháng mười (âm lịch, mùa đông ở bán cầu Bắc): Bán cầu Bắc chếch xa Mặt Trời nên ngày ngắn hơn đêm, trời nhanh tối ("chưa cười đã tối").

0,25

2

a

Tác động đồng thời của nội lực và ngoại lực đến địa hình bề mặt Trái Đất:

0,75

- Nội lực và ngoại lực là hai lực có xu hướng đối nghịch nhau nhưng diễn ra đồng thời, tạo nên diện mạo địa hình đa dạng của Trái Đất.

0,25

- Nội lực (sinh ra từ bên trong Trái Đất) có xu hướng làm cho bề mặt Trái Đất gồ ghề hơn (tạo nếp uốn, đứt gãy, nâng cao núi non, tạo các vực sâu, hoạt động núi lửa).

0,25

- Ngoại lực (sinh ra từ bên ngoài, chủ yếu do năng lượng bức xạ Mặt Trời) có xu hướng san bằng các chỗ gồ ghề do nội lực tạo ra (phá huỷ, bóc mòn các đỉnh núi cao; vận chuyển và bồi tụ lấp đầy các vùng trũng).

0,25

b

Vận dụng giải thích tai biến vùng núi Việt Nam và đề xuất giải pháp:

0,75

- Nguyên nhân tai biến trượt lở, lũ quét ở vùng núi nước ta:
+ Tự nhiên: Địa hình 3/4 là đồi núi, độ dốc lớn, bề mặt chia cắt mạnh; khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa có lượng mưa lớn tập trung vào mùa bão gây quá trình bóc mòn, rửa trôi mạnh mẽ làm đất bão hoà nước.
+ Nhân sinh: Tình trạng chặt phá rừng đầu nguồn, làm mất lớp phủ thực vật bảo vệ đất; hoạt động san ủi taluy làm đường giao thông, khai thác khoáng sản làm mất cân bằng sườn dốc.

0,25

- Đề xuất 03 biện pháp giảm thiểu thiệt hại:
+ Biện pháp phi công trình: Bảo vệ nghiêm ngặt và trồng rừng phòng hộ đầu nguồn; xây dựng hệ thống cảnh báo sớm thiên tai, quy hoạch lại các điểm dân cư tránh vùng sườn dốc nguy hiểm; áp dụng kĩ thuật canh tác ruộng bậc thang, nông - lâm kết hợp.
+ Biện pháp công trình: Xây dựng kè chống sạt lở tại các taluy âm/dương trên các tuyến giao thông huyết mạch; khơi thông dòng chảy các khe suối, xây đập ngăn bùn đá ở các lưu vực có nguy cơ lũ quét cao.
(Học sinh nêu được từ 3 biện pháp cụ thể, phân tích hợp lí được trọn 0,5 điểm).

0,50

1

Chủ đề 1. Sử dụng bản đồ

1.1. Một số phương pháp biểu hiện các đối tượng địa lí trên bản đồ

1 TN (C1)
1 TLN (C3)

1 TN (C2)

2 TN
1 TLN

0,75

1.2. Phương pháp sử dụng bản đồ; Một số ứng dụng của GPS và bản đồ số

1 TN (C3)
2 Đ-S (C1a, C1d)

1 TN (C4)
1 Đ-S (C1b)

1 Đ-S (C1c)

2 TN
1 Đ-S (4 ý)

1,50

2

Chủ đề 2. Trái Đất

2.1. Cấu tạo Trái Đất; Thạch quyển và Thuyết kiến tạo mảng

3 TN (C5, C6, C7)
1 TLN (C4)

2 TN (C12, C13)

5 TN
1 TLN

1,50

2.2. Hệ quả các chuyển động chính của Trái Đất

3 TN (C8, C9, C11)
2 Đ-S (C2b, C2d)

1 TN (C10)
1 Đ-S (C2a)
1 TL (C1a)

1 Đ-S (C2c)
1 TLN (C1)
1 TL (C1b)

1 TLN (C2)

4 TN
1 Đ-S (4 ý)
2 TLN
1 TL (2 ý)

3,75

2.3. Tác động của nội lực và ngoại lực đến địa hình bề mặt Trái Đất

2 TN (C14, C15)

1 TN (C16)

1 TL (C2a)

1 TL (C2b)

3 TN
1 TL (2 ý)

2,50

TỔNG SỐ ĐƠN VỊ CÂU / Ý

10 TN
4 Đ-S
2 TLN

6 TN
2 Đ-S
1 TL (ý)

2 Đ-S
1 TLN
2 TL (ý)

1 TLN
1 TL (ý)

16 TN
2 Đ-S
4 TLN
2 TL

10,0

TỔNG ĐIỂM

4,0 điểm

3,0 điểm

2,0 điểm

1,0 điểm

10,0 điểm

10,0

TỈ LỆ %

40%

30%

20%

10%

100%

100%

1

Sử dụng bản đồ

Một số phương pháp biểu hiện đối tượng địa lí trên bản đồ

Nhận biết:
- Nhận biết phương pháp chấm điểm dùng để thể hiện các điểm dân cư nông thôn hoặc đối tượng phân tán nhỏ lẻ.
- Nêu được tên phương pháp chấm điểm qua đặc trưng biểu hiện.

Nhận biết

TN (Phần I)
TLN (Phần III)

Câu 1
Câu 3

0,25
0,25

Thông hiểu:
- Hiểu và phân tích được các đặc tính (chất lượng, số lượng, cấu trúc, quy mô) do phương pháp kí hiệu phản ánh.

Thông hiểu

TN (Phần I)

Câu 2

0,25

Phương pháp sử dụng bản đồ; Một số ứng dụng của GPS và bản đồ số

Nhận biết:
- Nhận biết cấu trúc ba bộ phận cơ bản của hệ thống GPS.
- Nhận biết các chức năng cơ bản của Hệ thống thông tin địa lí (GIS).
- Nhận biết khả năng thu nhận sóng trực tiếp từ vệ tinh của chip GPS mặt đất độc lập với sóng di động.

Nhận biết

TN (Phần I)
Đ-S (Phần II)

Câu 3
Câu 1.a, 1.d

0,25
0,50

Thông hiểu:
- Hiểu và sử dụng được tỉ lệ bản đồ để tính khoảng cách thực tế giữa hai địa điểm.
- Hiểu được khả năng kết xuất và in ấn dữ liệu của bản đồ số.

Thông hiểu

TN (Phần I)
Đ-S (Phần II)

Câu 4
Câu 1.b

0,25
0,25

Vận dụng:
- Vận dụng và phân tích ý nghĩa của tính năng chồng xếp bản đồ đa lớp trong GIS đối với quy hoạch không gian và quản lí rủi ro thiên tai.

Vận dụng

Đ-S (Phần II)

Câu 1.c

0,25

2

Trái Đất

Cấu tạo của Trái Đất; Thạch quyển và Thuyết kiến tạo mảng

Nhận biết:
- Nhận biết đặc điểm cấu tạo của vỏ đại dương so với vỏ lục địa.
- Xác định được mặt bất liên tục Gutenberg giữa manti và nhân Trái Đất.
- Nhận biết giới hạn dưới và độ sâu của thạch quyển.
- Nhận biết tên tầng đá badan ở đáy vỏ lục địa.

Nhận biết

TN (Phần I)
TLN (Phần III)

Câu 5, 6, 7
Câu 4

0,75
0,25

Thông hiểu:
- Hiểu được kết quả hình thành địa hình khi hai mảng kiến tạo tách giãn xa nhau.
- Giải thích được nguồn gốc hình thành dãy núi trẻ Hi-ma-lay-a do sự xô húc của các mảng kiến tạo.

Thông hiểu

TN (Phần I)

Câu 12, 13

0,50

Hệ quả các chuyển động chính của Trái Đất

Nhận biết:
- Nhận biết hướng lệch của các vật thể chuyển động ở bán cầu Nam do lực Cô-ri-ô-lit.
- Nhận biết vị trí kinh tuyến gốc $0^\circ$ qua đài thiên văn Grin-uýt.
- Xác định được hiện tượng ngày dài 24 giờ tại vòng cực Nam vào ngày 22/12.
- Nhận biết quy luật ngày đêm bằng nhau suốt năm tại Xích đạo.
- Nhận biết hiện tượng ngày dài 24 giờ suốt 6 tháng tại Cực Nam vào ngày 22/12.

Nhận biết

TN (Phần I)
Đ-S (Phần II)

Câu 8, 9, 11
Câu 2.b, 2.d

0,75
0,50

Thông hiểu:
- Xác định được vị trí Mặt Trời lên thiên đỉnh vào ngày xuân phân và thu phân.
- Phân tích bảng số liệu về hiện tượng ngày đêm dài ngắn theo vĩ độ ở bán cầu Bắc ngày 22/12.
- Giải thích cơ chế sinh ra hiện tượng các mùa và mùa khí hậu đối lập giữa hai bán cầu.

Thông hiểu

TN (Phần I)
Đ-S (Phần II)
TL (Phần IV)

Câu 10
Câu 2.a
Câu 1.a

0,25
0,25
1,00

Vận dụng:
- Phân tích tính chất số liệu cơ cấu để chỉ ra dạng biểu đồ phù hợp.
- Vận dụng quy tắc tính giờ giữa các múi giờ để xác định thời điểm xem truyền hình trực tiếp.
- Vận dụng quy luật ngày đêm dài ngắn theo mùa để giải thích hiện tượng qua câu ca dao Việt Nam.

Vận dụng

Đ-S (Phần II)
TLN (Phần III)
TL (Phần IV)

Câu 2.c
Câu 1
Câu 1.b

0,25
0,25
0,50

Vận dụng cao:
- Vận dụng tổng hợp quy tắc tính giờ giữa múi giờ số 0 và múi giờ dương, thời gian bay và sự đổi ngày qua năm mới để tính chính xác thời điểm hạ cánh tại sân bay đến.

Vận dụng cao

TLN (Phần III)

Câu 2

0,25

Tác động của nội lực và ngoại lực đến địa hình bề mặt Trái Đất

Nhận biết:
- Nhận biết được khái niệm và biểu hiện của vận động tạo lục theo phương thẳng đứng.
- Nhận biết được kết quả của vận động uốn nếp/đứt gãy ở vùng đá cứng.

Nhận biết

TN (Phần I)

Câu 14, 15

0,50

Thông hiểu:
- Hiểu và giải thích được điều kiện khô hạn, biên độ nhiệt lớn thúc đẩy phong hoá lí học phát triển mạnh.

Thông hiểu

TN (Phần I)

Câu 16

0,25

Vận dụng:
- Phân tích được mối quan hệ đối nghịch và tác động đồng thời của nội lực và ngoại lực trong việc định hình bề mặt Trái Đất.

Vận dụng

TL (Phần IV)

Câu 2.a

0,75

Vận dụng cao:
- Vận dụng kiến thức ngoại lực và đặc điểm tự nhiên Việt Nam để giải thích nguyên nhân gây trượt lở đất, lũ bùn đá; đề xuất hệ thống giải pháp công trình và phi công trình hiệu quả, khả thi.

Vận dụng cao

TL (Phần IV)

Câu 2.b

0,75