Đề thi chọn học sinh giỏi cấp thành phố môn Lịch sử 9 — Hải Phòng (năm học 2026 – 2027)

Câu 1
(2,0 điểm)

a) Hoàn cảnh ra đời của Chính sách kinh tế mới (3-1921)

- Sau Cách mạng tháng Mười (1917), nước Nga bị chiến tranh đế quốc và nội chiến tàn phá; Chính sách cộng sản thời chiến (1918 – 1920) huy động được sức người, sức của cho chiến tranh nhưng gây bất mãn trong nông dân.

0,25

- Năm 1921, kinh tế kiệt quệ, nạn đói, bạo loạn ở Crơn-stát (3-1921); yêu cầu cấp thiết là khôi phục kinh tế, ổn định xã hội. Tháng 3-1921, Đại hội X Đảng Bôn-sê-vích thông qua Chính sách kinh tế mới do V.I. Lê-nin đề xướng.

0,25

b) Nội dung đổi mới của NEP so với Chính sách cộng sản thời chiến

- Nông nghiệp: thay trưng thu lương thực thừa bằng thuế lương thực cố định; nông dân được tự do bán sản phẩm dư thừa.

0,25

- Công nghiệp – thương nghiệp – tiền tệ: khôi phục công nghiệp nặng; cho tư nhân thuê, xây dựng xí nghiệp nhỏ, khuyến khích tư bản nước ngoài đầu tư (tô nhượng); tự do buôn bán, mở lại chợ, phát hành đồng rúp mới (1922 – 1924). Sử dụng quan hệ hàng hoá – tiền tệ, nhiều thành phần kinh tế; chuyển từ biện pháp cưỡng bức sang biện pháp kinh tế.

0,25

Đánh giá thành tựu và hạn chế của công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô (1925 – 1941)

- Thành tựu: NEP khôi phục nhanh kinh tế (đến 1925 sản xuất công nghiệp gần đạt mức trước chiến tranh, nông nghiệp ổn định), đời sống nhân dân được cải thiện, khối liên minh công – nông được củng cố; tiếp đó là công nghiệp hoá xã hội chủ nghĩa, hoàn thành các kế hoạch 5 năm trước thời hạn, đưa Liên Xô trở thành cường quốc công nghiệp đứng thứ hai thế giới, xây dựng nền văn hoá mới, xã hội không còn người bóc lột người; tạo cơ sở vật chất để chiến thắng chủ nghĩa phát xít.

0,5

- Hạn chế: nóng vội, duy ý chí, tập thể hoá cưỡng bức trong nông nghiệp; ưu tiên công nghiệp nặng bằng mọi giá dẫn tới mất cân đối kinh tế; cơ chế quan liêu, bao cấp, dân chủ bị hạn chế, mức sống nhân dân còn thấp — để lại di chứng về sau.

c) Bài học cho công cuộc đổi mới ở Việt Nam

- Đổi mới phải xuất phát từ thực tiễn, tôn trọng quy luật khách quan và lợi ích chính đáng của nhân dân; chống nóng vội, duy ý chí, giáo điều, bảo thủ.

0,25

- Giữ vững vai trò lãnh đạo của Đảng, không ngừng đổi mới tư duy; gắn đổi mới kinh tế với từng bước đổi mới chính trị, xây dựng Nhà nước pháp quyền, phòng chống tham nhũng, củng cố lòng tin của nhân dân; kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại.

0,25

Câu 2
(2,0 điểm)

a) Nguyên nhân của Chiến tranh thế giới thứ hai

- Nguyên nhân sâu xa: mâu thuẫn giữa các nước đế quốc về thị trường và thuộc địa sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, càng sâu sắc trong cuộc khủng hoảng kinh tế 1929 – 1933.

0,25

- Chủ nghĩa phát xít hình thành ở Đức, I-ta-li-a, Nhật Bản với tham vọng bành trướng bị chính sách thoả hiệp, nhượng bộ của Anh, Pháp, Mĩ dung dưỡng; nguyên nhân trực tiếp là việc Đức tấn công Ba Lan (1-9-1939).

0,25

b) Hậu quả của chiến tranh và sự chuyển sang Chiến tranh lạnh

- Hậu quả: khoảng 60 triệu người chết, hàng chục triệu người tàn phế, nhiều thành phố, làng mạc, cơ sở kinh tế bị phá huỷ, thiệt hại vật chất khoảng 4.000 tỉ USD; chủ nghĩa phát xít bị tiêu diệt; chủ nghĩa xã hội vượt ra khỏi phạm vi một nước, phong trào giải phóng dân tộc phát triển mạnh, trật tự hai cực I-an-ta hình thành.

0,5

- Chiến tranh lạnh hình thành do: Mĩ và Liên Xô từ Đồng minh chuyển sang đối đầu vì mục tiêu chiến lược khác nhau; Mĩ lo ngại ảnh hưởng của Liên Xô và phong trào cộng sản, thực hiện chiến lược toàn cầu phản cộng (học thuyết Tơ-ru-man, kế hoạch Mác-san); Liên Xô và Đông Âu đáp trả bằng các tổ chức kinh tế, quân sự (Cô-min-phooc, SEV, Vác-sa-va) tạo thế đối đầu toàn diện nhưng không nổ ra chiến tranh trực tiếp vì cả hai đều có vũ khí hạt nhân.

0,5

c) Trách nhiệm của thế hệ trẻ trong việc bảo vệ hoà bình thế giới

- Nhận thức đúng giá trị của hoà bình, hiểu biết lịch sử để ghi nhớ và tôn vinh những hi sinh chống chủ nghĩa phát xít; phản đối mọi hành động xâm lược, khủng bố, phân biệt chủng tộc.

0,25

- Học tập, rèn luyện để trở thành công dân có tri thức; tham gia các hoạt động vì hoà bình, hữu nghị; ứng xử có trách nhiệm trên không gian mạng, không kích động hận thù; sẵn sàng bảo vệ chủ quyền của Tổ quốc bằng hành động đúng đắn, hợp pháp.

0,25

Câu 3
(2,0 điểm)

a) Thành tựu văn hoá, giáo dục thời Lý – Trần – Lê sơ và vị trí của Phật giáo

- Thời Lý: dựng Văn Miếu (1070), Quốc Tử Giám (1076), mở khoa thi đầu tiên (1075); Phật giáo phát triển, xây chùa Một Cột, tháp Báo Thiên; văn học chữ Hán bắt đầu hình thành.

0,25

- Thời Trần: Phật giáo hưng thịnh, Trần Nhân Tông sáng lập Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử; văn học chữ Nôm phát triển; sử học, quân sự có Lê Văn Hưu (Đại Việt sử ký), Trần Quốc Tuấn (Binh thư yếu lược); kiến trúc, điêu khắc phong phú. Thời Lê sơ: Nho giáo giữ vị trí độc tôn, dựng bia tiến sĩ (1442), thi cử định kì; thành tựu sử học (Ngô Sĩ Liên, Đại Việt sử ký toàn thư), toán học (Lương Thế Vinh), kiến trúc Lam Kinh.

0,25

- Phật giáo giữ vị trí đặc biệt thời Lý – Trần vì: phù hợp với đời sống tâm linh, tư tưởng từ bi, hoà hợp, dễ tập hợp nhân dân trong công cuộc dựng nước và giữ nước; các vua Lý – Trần sùng Phật, quý tộc bỏ tiền xây chùa; nhiều nhà sư tham gia việc nước, ngoại giao; Phật giáo Trúc Lâm thể hiện sự bản địa hoá, gắn tu hành với yêu nước, phục vụ cộng đồng.

0,5

b) So sánh văn hoá – giáo dục Lê sơ với Lý – Trần; đánh giá bản sắc và biện pháp giữ gìn

- Lý – Trần: Phật giáo chiếm ưu thế, Nho giáo bước đầu; thi cử còn hạn chế, tầng lớp nho sĩ mỏng; giáo dục chủ yếu phục vụ triều đình. Lê sơ: Nho giáo độc tôn, hạn chế Phật – Đạo; giáo dục quy củ, mở rộng, thi Hương – Hội – Đình định kì, dựng bia tiến sĩ; đội ngũ nho sĩ đông đảo, nhà nước quản lí xã hội bằng giáo hoá và pháp luật; nội dung học tập thiên về kinh điển Nho giáo.

0,5

- Tương đồng: đều tiếp thu có chọn lọc văn hoá bên ngoài, tôn trọng truyền thống dân tộc, gắn văn hoá với sự nghiệp dựng nước, giữ nước.

- Đánh giá: bản sắc văn hoá là hồn cốt, là sức mạnh nội sinh của dân tộc; Văn Miếu – Quốc Tử Giám và các thành tựu ấy còn là di sản của hôm nay. Biện pháp giữ gìn trong hội nhập: giáo dục ý thức tôn trọng di sản, bảo tồn di tích, phát huy tiếng Việt và các giá trị truyền thống, tiếp thu tinh hoa nhân loại có chọn lọc, sáng tạo giá trị mới, tránh hoà tan.

0,5

Câu 4
(2,0 điểm)

a) Tác động của khai thác thuộc địa lần thứ nhất và bế tắc của phong trào yêu nước đầu thế kỉ XX

- Kinh tế: nền sản xuất nông nghiệp lạc hậu bị lôi cuốn vào quỹ đạo kinh tế tư bản; xuất hiện công nghiệp khai khoáng, giao thông, đô thị; nhưng tài nguyên bị vơ vét, kinh tế phụ thuộc, nông nghiệp vẫn bị bóc lột nặng nề.

0,25

- Xã hội: phân hoá sâu sắc, hình thành giai cấp công nhân, tầng lớp tư sản, tiểu tư sản, nông dân bị bần cùng hoá; địa chủ phong kiến tiếp tay cho thực dân; mâu thuẫn dân tộc và mâu thuẫn giai cấp thêm gay gắt.

0,25

- Phan Bội Châu chủ trương bạo động, cầu viện Nhật Bản nên không thấy bản chất đế quốc Nhật, bị trục xuất, phong trào Đông Du tan rã. Phan Châu Trinh chủ trương cải lương, dựa vào Pháp để cải cách nên không đánh vào chính quyền thực dân, phong trào Duy Tân bị đàn áp. Nguyên nhân chung: khủng hoảng về đường lối cứu nước và giai cấp lãnh đạo, đồng thời sự đàn áp của thực dân khiến các phong trào ấy bế tắc.

0,5

b) Điểm mới trong hướng đi của Nguyễn Tất Thành; ý nghĩa thành lập Đảng và vai trò Nguyễn Ái Quốc

- Chọn hướng sang phương Tây, đến nước Pháp để tìm hiểu kẻ thù dân tộc, tự lao động kiếm sống, khảo sát thực tiễn nhiều nước châu Á, châu Phi, châu Âu, tự học, không dựa vào sự giúp đỡ từ nước ngoài.

0,25

- Năm 1920 đọc Luận cương của Lê-nin, xác định con đường cứu nước theo lập trường cách mạng vô sản; gắn giải phóng dân tộc với giải phóng giai cấp và giải phóng con người; truyền bá lí luận cách mạng vào Việt Nam, chuẩn bị thành lập Đảng.

0,25

- Ý nghĩa: chấm dứt khủng hoảng về đường lối và giai cấp lãnh đạo; Đảng ra đời là kết quả kết hợp chủ nghĩa Mác – Lê-nin với phong trào công nhân và phong trào yêu nước; Cương lĩnh chính trị đầu tiên xác định đúng nhiệm vụ chiến lược và lực lượng cách mạng, thể hiện sự sáng tạo; mở đầu bước ngoặt của cách mạng Việt Nam.

0,25

- Vai trò Nguyễn Ái Quốc: tìm ra con đường cứu nước đúng đắn, truyền bá chủ nghĩa Mác – Lê-nin, thành lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên (1925), chủ trì Hội nghị hợp nhất (3-2-1930), soạn thảo Cương lĩnh chính trị đầu tiên — người sáng lập, đặt nền tảng tư tưởng và đường lối cho Đảng.

0,25

Câu 5
(2,0 điểm)

a) Bước phát triển của phong trào 1936 – 1939 so với 1930 – 1931

- Mục tiêu: 1930 – 1931 đặt nhiệm vụ đánh đổ đế quốc và phong kiến, giành độc lập, ruộng đất cho nông dân; 1936 – 1939 chống phát xít, chống chiến tranh, đòi tự do, dân sinh, dân chủ, cơm áo, hoà bình, phù hợp tình hình mới.

0,25

- Lực lượng: 1930 – 1931 chủ yếu là công nhân, nông dân; 1936 – 1939 tập hợp được đông đảo các tầng lớp, kể cả trí thức, tiểu tư sản, tư sản dân tộc, các đảng phái yêu nước.

0,25

- Hình thức, phương pháp: 1930 – 1931 đấu tranh bí mật, bạo động, khởi nghĩa vũ trang (Xô viết Nghệ – Tĩnh); 1936 – 1939 kết hợp công khai, nửa công khai, hợp pháp, dùng báo chí, mít tinh, đưa dân nguyện, đấu tranh nghị trường, thành lập Mặt trận Dân chủ Đông Dương.

0,25

- Kết quả, ý nghĩa: 1930 – 1931 là cuộc tập dượt đầu tiên, khẳng định quyền lãnh đạo của Đảng; 1936 – 1939 là cuộc tổng diễn tập thứ hai, mở rộng lực lượng, rèn luyện Đảng và quần chúng; song chưa giành được chính quyền, mục tiêu dân chủ mới đạt một phần.

0,25

b) Nguyên nhân, ý nghĩa Cách mạng tháng Tám và bài học chớp thời cơ

- Nguyên nhân: sự lãnh đạo đúng đắn, sáng tạo của Đảng và Hồ Chí Minh (đường lối, xây dựng lực lượng, chớp thời cơ); truyền thống yêu nước, đoàn kết của nhân dân; sự chuẩn bị qua ba cao trào; thắng lợi của Liên Xô và Đồng minh tiêu diệt phát xít Nhật tạo thời cơ “ngàn năm có một”.

0,25

- Ý nghĩa: đập tan ách thực dân gần 80 năm và chế độ phong kiến, lập nên nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà (2-9-1945), mở ra kỉ nguyên độc lập, tự do; nhân dân từ thân phận nô lệ trở thành người làm chủ; cổ vũ phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới.

0,25

- Bài học: phải nhận thức đúng thời cơ, chuẩn bị lực lượng chu đáo và quyết đoán hành động khi thời cơ đến để không bỏ lỡ vận hội; kiên quyết, kịp thời, sáng tạo trong chỉ đạo; biết đặt lợi ích dân tộc lên trước.

0,25

- Vận dụng: chủ động nắm bắt cơ hội của cách mạng công nghiệp lần thứ tư, hội nhập quốc tế, chuyển đổi số; kịp thời ứng phó các thách thức an ninh, biển đảo, thiên tai, dịch bệnh; xây dựng thế trận lòng dân, giữ vững độc lập, chủ quyền, xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc.

0,25

TỔNG ĐIỂM

10,0