Đề khảo sát chuyên đề Giáo dục phòng chống tham nhũng và Đạo đức liêm chính - Khối 12

Câu 1
(4,0 điểm)

a) Phân tích vai trò của văn hóa liêm chính trong ngăn chặn tham nhũng từ gốc (2,5 điểm)

- Khái niệm bản chất: Liêm chính là sự trong sạch, ngay thẳng, kỷ luật, tự trọng, tôn trọng của công và hành động vì sự phát triển chung của tập thể, xã hội.

0,5

- Phân tích theo các yếu tố cốt lõi:
+ Giá trị cá nhân & Chuẩn mực hành xử: Liêm chính hình thành "bộ lọc đạo đức" nội tâm vững chắc, giúp con người tự giác khước từ cám dỗ, biết xấu hổ trước hành vi gian dối, chuyển hóa quy định pháp luật bên ngoài thành ý thức tự giác bên trong.
+ Minh bạch & Trách nhiệm giải trình: Văn hóa liêm chính đòi hỏi mọi hành vi, quyết định đều phải công khai, rõ ràng, triệt tiêu môi trường "mập mờ", không cho lòng tham có cơ hội phát sinh.
+ Kiểm soát xung đột lợi ích: Người có ý thức liêm chính luôn biết ranh giới giữa việc công và việc tư, không lợi dụng vị trí để mưu cầu lợi ích cá nhân hay lợi ích nhóm.

1,5

- Kết luận ý nghĩa ngăn chặn từ gốc: Pháp luật là rào giậu trừng phạt sau sai phạm, còn văn hóa liêm chính là miễn dịch tự thân, triệt tiêu động cơ tham nhũng ngay từ trong nhận thức và ý niệm, tạo dựng môi trường xã hội minh bạch, phát triển bền vững.

0,5

b) Mối liên hệ giữa đức tính "Kiệm", "Liêm" và nguy cơ tham nhũng (1,5 điểm)

- Đức tính "Kiệm" (tiết kiệm, chống lãng phí): Lãng phí tài sản công, thời gian và cơ hội chung tạo ra thói quen chi tiêu bừa bãi, dễ dãi với tài sản không phải của mình; lãng phí thường đi liền với thất thoát và tạo kẽ hở cho lòng tham.

0,5

- Đức tính "Liêm" (trong sạch, không tham lam): Giữ cho tâm trí không vướng bận danh lợi bất chính, tôn trọng ranh giới tài sản công dân và tài sản công; không nhận những gì không thuộc về công sức của mình.

0,5

- Mối liên hệ nhân quả: Khi một người không biết "Kiệm", sống xa hoa, đua đòi, nhu cầu hưởng thụ vượt quá thu nhập chính đáng thì tất yếu dẫn tới việc bất "Liêm" (tìm cách chiếm đoạt của công, nhận hối lộ, tư túi). Ngược lại, nếu không có đức "Liêm", quyền lực sẽ bị biến thành công cụ trục lợi để phục vụ thói quen hoang phí. Do đó, "Kiệm" và "Liêm" là đôi cánh phòng vệ, thiếu một trong hai thì nguy cơ tham ô, tham nhũng là tất yếu.

0,5

Câu 2
(6,0 điểm)

a) Nhận diện xung đột lợi ích và tính chất sai phạm của Hoàng (2,5 điểm)

- Nhận diện xung đột lợi ích:
+ Xung đột giữa trách nhiệm người đứng đầu (bảo toàn tuyệt đối quỹ từ thiện cho học sinh nghèo) với khó khăn/lợi ích tài chính cá nhân (tiền học phí của bản thân).
+ Hoàng đã nhập nhằng giữa tài khoản quản lý quỹ chung với tài chính cá nhân, lợi dụng quyền nắm giữ tiền để giải quyết việc riêng.

1,0

- Bản chất sai phạm của hành vi:
+ Vi phạm nguyên tắc minh bạch, trung thực và kỷ luật tài chính tập thể.
+ Dù mang danh nghĩa "mượn tạm rồi trả lại", đây thực chất là hành vi sử dụng trái phép/chiếm dụng tạm thời tài sản công, quỹ từ thiện; vi phạm nguyên tắc "chí công vô tư".

0,75

- Nguy cơ tha hóa đạo đức lâu dài:
+ Thói quen tự biện minh ("chỉ mượn tạm", "chắc chắn sẽ bù", "vì uy tín tập thể") sẽ xóa mờ ranh giới liêm chính.
+ Khi ra đời sống công vụ hay doanh nghiệp, nếu nắm quyền lực/ngân sách lớn hơn, người có thói quen này rất dễ trượt dốc thành hành vi tham ô tài sản, lập quỹ đen, cố ý làm trái quy định để chiếm dụng vốn, dẫn đến vi phạm pháp luật hình sự nghiêm trọng.

0,75

b) Đề xuất cách ứng xử của bạn Nam (2,0 điểm)

- Bày tỏ sự thấu cảm nhưng giữ vững lập trường đạo đức: Chia sẻ chân thành với khó khăn tài chính của Hoàng, nhưng kiên quyết không thỏa hiệp, không đồng ý giữ im lặng hay bao che hành vi dùng quỹ làm việc riêng.

0,5

- Thuyết phục và chỉ rõ hậu quả cho Hoàng: Giải thích để Hoàng nhận ra việc "mượn tạm" là sai quy chế, vi phạm đạo đức liêm chính, có nguy cơ làm mất toàn bộ danh dự, uy tín và niềm tin của nhà hảo tâm, phụ huynh.

0,5

- Đưa ra giải pháp hỗ trợ bạn đúng đắn: Cùng Hoàng tìm các giải pháp hợp pháp và minh bạch để giải quyết học phí (vay mượn người thân, nhờ thầy cô chủ nhiệm tư vấn miễn giảm/hỗ trợ, hoặc các bạn cùng đóng góp giúp đỡ cá nhân Hoàng).

0,5

- Kiên quyết bảo vệ sự minh bạch tập thể: Đặt thời hạn để Hoàng công khai đầy đủ tài chính trước ban quản lý dự án/lớp; nếu Hoàng cố tình che giấu hoặc tiếp tục sử dụng sai mục đích, Nam có trách nhiệm báo cáo với giáo viên phụ trách để kịp thời can thiệp, ngăn chặn hậu quả.

0,5

c) Rút ra 03 nguyên tắc hành động của bản thân (1,5 điểm)

- Nguyên tắc 1 - Tách bạch tuyệt đối công - tư: Không dùng tài sản, thời gian, uy tín của tập thể vào bất cứ nhu cầu hay mục đích cá nhân nào, kể cả những việc nhỏ nhất (dụng cụ học tập, quỹ lớp, giờ học).

0,5

- Nguyên tắc 2 - Minh bạch và giải trình: Luôn chủ động công khai mọi thông tin thu chi, kết quả công việc; sẵn sàng tiếp nhận góp ý, kiểm tra, giám sát từ tập thể; nói không với sự giấu giếm, mập mờ.

0,5

- Nguyên tắc 3 - Dũng khí lên tiếng và kỷ luật tự giác: Rèn luyện thói quen tự trọng, biết xấu hổ trước điều sai; dám từ chối cám dỗ và dũng cảm đấu tranh, bảo vệ lẽ phải, không a dua theo cái sai vì nể nang quan hệ thân quen.

0,5

TỔNG ĐIỂM

10,0